E Nut Ka Meer Mang Ka Mokpom To A Gunngar O Rhek Akuruk Ngaro Pneik\nO Rhek Akuruk Ngaro Pneik\nE Aisaia en E Nut ka propet langto ka munik a laut hak. Ktar mang ko e Yesus knan tlo kol vop her e Aisaia to arhe a propet to ta ktar kpavap mang o tgoluk kavurgem ruk ngara pagis kim ktar mang ko ngat lo pagis kim vop. (Mt 3.3; Reha 8.30; Rom 9.27-29)\nKmikkiem o Grik nga re, a re to te, “A Aposel” ka pun ta vle te, “Endo a mhel tmeng kam kol ka gu.” He ekam tok, E Yesus ta mon mar tok ekam ko ta meng ngar kam kol ka gu kam havaeng o mia tgus mang o tgoluk tgus ruk ngat vokom mar ko ngma punpa kar en, va kle khavae mang karo rhek ruk ngma nganek ko vgum kat.\nMnam a kolkha to e Yesus ta kta hop petgim ka nnak her mar ruk “o aposel” ruk arhe ngat mur vokom orom ngaro kerok. Ekam tok mar ngta pis te, o mia ruk ngta ktar mang o mia tgus ruk ngat kor mnam mar mang e Yesus he kmokpom kar.\nE Babilon ta vle te, a ho rengmat ka pun langto a laut hak. Her a rengmat a laut to arhe ngat hop he kaus kar o Israel ko mnam lIsrael nga mhe mruo he kle kngae ho mi kut kikir kmar hak. Ekam tok ngat kakapom kavurgem mnam lIsrael kngorom mar kmeknik ko mBabilon, he nang lIsrael kmeha ngang ngar he kol a kapnes a laut vgum o reha ruk laol. Ngata kaenpasiker o Israel kun mnam nga rengmat ka pun kais mang te o pnes o mhelom korlotge he hori orom o pnes loktiek kat. (Mt 1.11,12,17; Reha 7.43)\nVa kun mnam a hor to te, O Ngaelmir 14.8,17.5,18 her a rengmat ka pun to e Babilon ther smia pis ko arhe. Ta vle ngang ngar ruk tennik a gi koka to mang a rengmat ka pun to e Rom. Ngia vokom a hor to te, 1Pit 5.13, he her gi enang tok kat arhe te, e Babilon tgia vle mang ngar ruk tennik te, e Rom lsir ko tok kat.\nE Beelsebul ta vle te, a koot langto ka munik to arhe. He a koot to endo tok, o mia ruk ko vanam lIsrael ngma ngarkie va kle ktotu pum kat. En ka munik lsir ngma mon te, e Beel-sebup. Ekam tok tete ngama mon va kle kre ka tmor kim en te, en e Seten. Va en mruo arhe ta laut mang o kool tgus kam vle te, o kool ngarlaip msim.\nA mhel to e Devit en a taven to en ta laut hak mang klenar o taven akuruk nkong ngar mIsrael. En e Yese khal to a ho gi kalyie mang kaornopeik tgus. Ktar mang ko ngat tavger en kam vle te, o Israel nga taven, e Devit tkol a ngaeha to kam nho mang o sipsip ruk mkor kteit. Her kun mnam a ngausie to mkor e Devit arhe, endo e Yesus ta pal mnam (Rom 1.3; Ng 22.16). Ekam tok, tennik hak a rere ta pis te, a mhel to E Nut nera him orom ka msasaen he kmeng ngte mmie kam susulgim o mia nera pal her mnam a Taven to e Devit ka ngausie arhe.\nHer e Ebrehem to arhe E Nut ther ktar mokpom kar. Tkael ka mokpom kar en kmel a tnangal ngang kam havae te, e Ebrehem karo mia ngara vle te, mar ngalaip E Nut to En, Endo ner smia toot va ka nho mang ngar enangthe mar nga kle sim ktua totu pum gi En tuk. Ii, va E Nut tkael ka mokpom kat orom a tnangal langto kat ko thavaeng kat te, kles ngara khor kmis enang o ketor ruk kuo ma volkha va enang a vui ko va mou kat. Va tkael ka mokpom kat orom a tnangal langto kat te, ner kaen a mmie ka mhe langto ngang en kar ka valngan kam vle mnam kam khor ko tok mnam kmikkiem E Nut ka tnangal tok. A mmie ka mhe to endo nera vle lsir te, lIsrael ngarta mhe to he.\nIi, e Ebrehem ta plam lIsrael ko E Ebrehem tlei orom a vlom to ka munik e Sara. Min lomin ho ngae nop o is ngang ngin kais ko ngint ngae mia vle mrek hak. To E Nut tkaeharom a ngaeha to a serpgar ngang e Sara he ta kle kael ka vrek mang e Ebrehem to e Sara tle kol a sie to a ngokol. To e Ebrehem ta sgum orom a munik to e Isak.\nE Elaisa gi va e Elaisia gi. Vanang e Elaisa en a propet langto mkor E Nut kat. (Lk 4.27)\nA mhel to e Elaisia E Nut ka propet langto kat. He en ke ngothoi langto ta vle kun mnam e Yems 5.17. (Mt 11.14; Mk 9.4; Rom 11.2)\nEndo E Nut Thim Orom Ka Msasaen -\nOrom o Grik nga re, a munik to “e Kristus,” ngma mon lHibru te, “e Messiah.” Va orom muk o Sulka mula re muma mon te, Endo E Nut Thim Orom Ka Msasaen. He a munik to “e Kristus” tottek ekam o mia ruk o Grik nga re, vanang a re to “e Messiah” ta kle kut ottek ekam o Yuda nga re. A munik ka pun lsir ta vle te, “Endo ngata glot a ku kuon palpgem.” He a keknen to endo tok, ngata kol vgum E Nut ko tennik lYuda ngam kael langto mnam mar mruo kam laut he ka vle te, ngar Taven to en. Va ngama glot a ku kuon palpgem te, a ngaelmir to kam khenam ma mmok te, nga Taven to en enang tok.\nVa kmikkiem enang tok, E Nut tkael ka tnangal mang ka mhel langto ko nera meng. Ko her en arhe endo tkais kam susulgim karo mia he kaum mar ku meorom E Nut ka tavgo. He a mhel to endo ngma mon te “E Kristus” ko her a mhel to lsir arhe E Nut tmur kut mon mang he kmeng. He ekam tok, orom muk o Sulka mula re mruo mut kais kam mon te, Endo E Nut Thim Orom Ka Msasaen enang tok kmikkiem mularo keknen mruo tok kat kam khenam ma mmok a mhel ka serppak ma mmok tok kat.\nE Nut tmi kut kueng o engyel, mar kam mi ktua vle enang tok, mar kam kol E Nut ka gu he klol karo rhek kmenik ngang o mia. Va ngta vle kuon ma volkha ko kim E Nut. O mia ngat lo kais kam vokom mar e, ko ngta vle gi enang o mia ngaro nunu. Ngot lo vu kais kam vokom mar, nangko gi enangthe ngap mrua khenam mar mruo ma mmok kam pis lsir enang a tomhel langto, va ngot kais kam vokom mar. O engyel ruk endri E Nut nma meng ngar ngte mmie kmeharom karo reha ruk kam toot mang karo mia mruo. (Reha 12.6-11, 27.23; Hib 1.14) Va E Nut nma meng ngar orom o rhek akuruk kat kam smia papsim karo mia akuruk kat.\nO engyel ngalaip langto ka munik e Mikael (Yut 9) va kle langto tvua laut kat kta munik e Gambriel (Lk 1.19,26).\nA re ka vgon to “e Gris” a mmie ka mhe langto. A mmie ka mhe ka rengmat ka pun to e Aten va a rengmat laut to e Korin nginta vle ko mnam a mmie ka mhe to e Gris.\nO mia ruk ngma vle ko mnam a mhe to e Gris, ngma mon mar te, o Grik. Va o Grik ngaro vu papat ko ngam smia lol o papat vgum ngaro pattermia. He o mia ngma totu pmar mang ngaro vu papat ruk endruk. Mnam a venloot to e Yesus ta pis he ka vle mo mmie, o mia tgus ruk ngaro vu papat laol ngma rere orom a re to mkor o Grik. To o hor tgus ruk ngta vle kun mnam a meer to muk o Sulka muma mon te, E Nut Ka Meer Mang Ka Mokpom To A Gunngar o mia ngata ktar kaittiegom mar orom o Grik nga re.\nKun mnam E Nut ka meer ta mguera vokong o mia ruk korlolo ko ngta mon mar te, “e Herot” nangko ngat lua maenang e.\n1) A Taven to e Herot - en e Herot to ngma mon te, en a serpgar. En a taven to mkor o Yudea mnam a kolkha to e Yesus tpal. Her en arhe endo tkaegom kmim e Yesus tesgun ko a gi kalyie vop. (Mt 2.1-22; Lk 1.5)\n2) E Herot Antipas - en o Galili ngaldaip to nma nho mang ngar mnam a kolkha to e Yesus tkaelpun ksenker E Nut karo rhek va kaeharom karo reha ruk o serpgar. Her endo tlei orom knopia to e Pilip ktavlom to e Herotias, nang kle ka kser e Yoanes to nma parrum o mia ka ngoro. Mnam a venloot to ngta kpom e Yesus, ngata srim en ko pum e Herot to enda kalo keik kam momngan kren. (Mk 6.14-29; Lk 23.6-12)\n3) A Taven to e Herot Agrippa I - Endo nama koskalil orom endruk ngam kor mnam mar mang e Yesus he kmokpom kar, va tim e Yoanes knopia to e Yems kngam a yoyor kat. (Reha 12.1-23)\n4) A Taven to Herot Agrippa II - Endo ta momngan kar e Pol he kmeng ngok Rom he nang endo tkol a ngaekam to e Sisa kam kta momngan kren kat. (Reha 25.13-26.2, 26.19,27-32)\nA re ka vgon to “o Hibru” tgia maenang enang a re ka vgon to “o Yuda,” va tgia maenang a re ka vgon to “o Israel” kat. Mu vokom o Yuda, va her mar ruk arhe o mia ngma mon mar kat te, o Hibru. Her mar e Ebrehem kaorres ruk arhe. A munik ta tottek ko ekam ngaes langto ngta mon te, e Ibur. Mnam a re to o Yuda ngama rere orom, va ngam vrua hortgem e Ibur ka munik nong ke laut kam mrua mon orom nga re mruo te, o Hibru.\nA Ho To Ngat Krong E Yesus Orom O Ot Kvat Ko Engnang -\nlRom ngam kaikkiem nga keknen langto kmen a kapnes alautar ngang a mhel kam krong orom o ot kvat ko engnang a ho.\nlRom ngam kael a ho langto kla hok ku mmie ktar, to kle ktolpum a mhel orom a ho to endo kaela kmoreker orom. To ngama kpom a mhel kalo ktiek kait min, langto ogut, langto oguo kmussiem min orom o usiel ko mang a ho to kmoreker orom. To ngam kael a mhel to orom ka ho ku mmie kuo mang a ho to kla hok kmoreker orom he kserpagam min. To enang tok, ngma krong kalo ktiek orom o ot kvat min ko engnang a ho to tkorek. To ngam kaum kael a mhel to endo kalo nhar kvat min enang tok kat ko engnang a ho to kla hok. Ko pekam tok, ngam kle ka srim a ho to endo orom a mhel he kveet kparem ko tok, nang nma vle kyor. A mhel ka mten to tok nam sei kam lol o vnek va o ngannes ruk laol hak ktar mang ikela kam yor. Va a keknen to tok kat nma khenam a leep alaut ngang a mhel.Vanang enangthe a mhel npa hus kam yor ko engnang a ho to tok, lRom ngma kenker a mhel kalo nhar, en kam sia khanang kmit ka ngaung, he nang en kam marer kam yor vgum tok.\nE Isak en e Ebrehem kre Sara ngin hal. A munik to enda ka pun msim lHibru ta vle te “Halla.” Vokom e Ebrehem. (Reha 7.8; Rom 9.7; Hib 11.9)\n“E Isip” ta vle te, a mmie ka mhe langto ta vle ko vanam e Israel. Her sim kut a mmie ka mhe lsir to arhe o Israel ngat ngae kaeha he kol a kapnes alaut mnam mang o pnes ruk ngat kais te, 400 (Reha 7.34-38).\nE Nut mruo to tmur mon e Isak va e Robeka min hal langto e Yakop orom a munik to, “e Israel.” He kmikkiem tok, o Yuda ngaores tgus ngam mrua momon mar orom a munik to endo kam mon mar te, o Israel ko ngat pal mnam e Yakop to e Israel tok.\nVanang o Yuda ngaro munik ngo mamten. Ngata mon mar kat te, “O mia ruk ko mIsrael.” To kopekam kat ngta mon mar te, “O Yuda.” Va ngata mon mar kat te, “O Hibru.” A mmie ka mhe to o Israel ngma vle ko mnam ngta mon kat te, “e Israel.” Tesgun ngama mon a mmie ka mhe to endo te, e Kenan. Vanangko tete ngata kle kmon te, e Palestin.\nItgung O Kerkeknen -\nA re ka vgon to te, “Itgung O Kerkeknen” ka pun msim hak ta vle te: A mhel na mrua vokom en mruo te, en nam kaeharom o kerkeknen, va en na mrua havae te, en ner mia tu kmeharom o kerkeknen ruk nam kaeharom mar, nang kle ka mnganang E Nut kam lol karo kerkeknen ruk endruk patgiang ngaiting he kikiangae mang ngar hak. To na kle kael karo papat lserppak te, en kam tting mang E Nunu A Totur he kngam en mruo ekam E Nunu A Totur karo svil en kmeha kun mnam ka vrek kam hortgem hak kmenkrovgem en kam le kaeharom o keknen ruk E Nut nma svil mang ngar.\nA re ka vgon to, “e Disaipel,” ka pun lsir ta vle, “Endo nma lol o papat.” He ekam tok, endruk ngat sim kut kor mnam mar mang e Yesus he kmokpom kar, her mar ruk arhe endruk en ta svil kmelel kim mar mang E Nut ka tavgo he kmon mar te, “Kalngunes” ko ngma lol karo papat. Vanangko endruk ngat gi kor mnam mar mang e Yesus kuo mang ngaro gi pkor he lo smia mokpom kar, e Yesus nam lua svil kmelel kim mar mang E Nut ka tavgo e. Lmien te, ngam si kaikkiem mekam mekam, vanangko e Yesus nam lua mon mar te, “Kalngunes” e. Her gi endruk ngat sim kor mnam mar mang he kmokpom kar nma mon mar te, “Kalngunes” ruk mar, ekam ko ngam smia ngan karo rhek va kle sim ktua totu pum kmikkiem mar kat.\nEnangthe a mhel tang npa kpoot mang ani vrong pos tang mkor E Nut, ther eharom a kerkeknen to arhe ko pum E Nut kalo keik. Enangthe a si tomhel to ke sie, i o klalaut ko pum mor ruk o mia nguaro kerok vanie, vanang ta kle ka vle te, a kerkeknen ko pum E Nut kalo keik ge.\nO Kool, mar o ker engyel ruk ngat kerngnek vgum E Nut. Mar E Nut karo imuo va e Seten karo mia ruk ngma mokpom kar he ka vle ku meorom ka tavgo. O kool ngam kaegom kmim o mia he kaeharom mar kmel o yaek ngang E Nut, nang kle kaikkiem e Seten. Ngma vraik orom a mhel, nang a mhel nam lua ptang tok e. Tmi kut vle lsir te, enangthe a mhel nap kaeharom e Seten karo reha nang tlo si paptang tok, vanangko o kool ngma kolaspa kam vraik orom a mhel to endo, en kam vle ngang e Seten mruo.\nO Krek Ruk Ngaro Kerok Ngat Vua Grap -\nMnam a hor to O Ngaelmir ka mhe to e 21, e Yoanes ta keknen mang a rengmat to e Yerusalem, endo E Nut ner kaeharom a gunngar kuon ma volkha ko tkaengogo orom. Ii, e Yoanes tkaengogo orom a rengmat to endo ka hennek ko ngat vatvat ka pun orom o krek ruk loktiek he hori orom alomin, endruk ngaro kerok ngat vua grap va kngae gia nho lya he. Ngat ngae gia pilpil va ngaro gi vrong mamten he. O krek ri endruk loktiek hori orom alomin ngaro mamten va ngaro munik ri te:\n1) A Yaspa - a ngaetor langto tvua mmok\n2) A Sapaia - a blu\n3) A Kalsidoni (A Aget) - karo kraen ngo mamten\n4) A Emeral - a ngaetor langto tvua pilpil\n5) A Sardonis (A Onik) - karo vu kraen kavurgem\n6) A Karnilian - a svel to tvua mmok\n7) A Krisolait - a yongor\n8) A Beral - a ngaetor\n9) A Topas - a yongor\n10) A Krisopes (A Kalsidoni) - a lesor\n11) A Yasin - a ngaetor va ka blu\n12) A Ametis - a svel\nA tomhel to “A Kummin,” a ho ka mten langto ka keik. O Yuda ngama kol he kngam kim o olngaemik, mar kam mgae orom. Va ngama kle kol kat te, mang o yayor kam vorang ngaro pkor orom, he nang mar kam kta ya kat. Vanangko ngam gi vrua kol ke gi mi laut gi. Ta vle te, mar o Yuda ngarta mur ho to ko mrek ngam kut kaur orom tok he. Va kmikkiem muk o Sulka mularo keknen, “A Kummin” ta vle enang ko muma koprang orom o pnul, o tiptip va o lkiet enang tok kat va kle kael mar kat mang o yayor kat. (Mt 23.23)\nE Livai, en e Yakop khal langto mnam kles ruk loktiek he hori orom alomin. En a mhel to lsir to ta plam a ngausie ka pun to o Livai. lIsrael ruk ngat pal mnam a ngausie ka pun to e Livai, E Nut tmur mon mar ngang En mruo, mar kmeharom ka ngaeha kun mnam ka maksien Ka Taban To A Totur Hak. lIsrael ngaro pris tgus ngam tottek kun mnam a ngausie ka pun to e Livai, va her mi kut mnam e Eron ka ngausie lsir tuk. Vokom a re ka vgon to “e Eron.”\nE Yesus kalkayie langto ka munik e Livai kat, endo ngma mon kat te, e Matyu. Her e Livai to e Matyu arhe endo tittiegom a knovvur mang e Yesus. (Hib 7.5,9,10; Ng 7.7; Mt 9.9-13; Mk 2.14; Lk 5.27-29)\nA re to te, “Lmien” tkol a re to te, “Amen.” Ka pun ta vle te, “Naka vle tok arhe” i o “Lmien ta vle tok.” He kmikkiem enang tok, enangthe a mhel langto npa ngarkie kmekon kaela to tngarkie tok kat, i o enangthe npa ngarkie he re kam rum ka ngarkie mruo, va en i o o mia tgus ngma rum a ngarkie to endo orom a re to te, “Lmien.” (Rom 1.25, 9.4; 1Kor 14.16; 2Kor 1.20)\nTennik mnam a venloot to E Nut karo mia ruk lIsrael ngta veet kngorpok kparem a mmie ka mhe to e Isip, ngat kaelpun kvavle kngongae kun ma kalputmok kais mang o pnes ruk alo mhelom alomin. Mnam o pnes ruk endruk E Nut nma klang ngar mo ol ka mten to ngma mon te, “O Mana.” O mana ngma vuvuut kun kuon ma volkha ngte mmie kun mnam o kolkhek tgus, vanang o Sabat nove, he lIsrael ngma ngae kaum o mana mnam a kolkha langto langto. E Nut ka hor to ngma mon te, Kam Veet, ta keknen mang a ngaemik to endo (16.13-36). (Yn 6.31,49; Hib 9.4; Ng 2.17)\nA Mhel To Nkong Man Ma Volkha -\nTennik a propet to e Daniel ta mon a mhel langto orom a munik to enda. A mhel to e Daniel ta monik orom, e Daniel ta ktar kpavap mang te, E Nut nera meng kam pis kturang o mia kam pet ngaro kerkeknen petgim mar. O Yuda ngma mon a munik ta kam rere mang Endo E Nut Thim Orom Ka Msasaen. Tennik mnam o kolkhek ruk e Yesus nma vle mo mmie, nma mon en mruo orom a munik to te, A Mhel To Nkong Man Ma Volkha kam rere mang en mruo. Enang tok, en nma hahavae te, en a mhel to endo E Nut ther meng arhe kam susulgim o mia tgus kam hong ngar pum ngaro kerkeknen ko nak yor mang ngar he ka gidiel kam ksuk mang ngar.\nA re ka vgon to te, “a Miir” ta vle te, a ku ka mten langto o Yuda ngam kaeharom orom a ho ka mten langto ka ye. Va ka keik te sei kam grap va ka gri ta smia gri lya hak. Ngam kaeharom ngang o yayor mar kmiviem kmel kenap ngang ngar he ka kser ngaro nganngannes kuon mang ngaro pkor. Va ngma pungnim o yoror ngaro pkor orom kat ktar mang kmel mar kun mnam ngaro nnak. (Mt 2.11; Mk 15.23; Yn 19.39; Ng 18.13)\nO mokpom kavurgem E Nut ther el kar o mia ruk tennik kmis mang tete. Vanangko ta vle ngang ngor te, alo mokpom alomin ruk alo ngaenpaeir, endo E Nut tel kar e Moses mar, ko tkael orom ka tnangal te, En nera lol o mia ngaro kerkeknen patgiang ngaiting he kikiangae mang ngar hak enangthe nga sim kut kael karo pos ngang E Nut mruo.\nVanang a mokpom to alomin orom ko en a ho ngaenpaeir hak kat ta vle te, E Nut tel kuon mang ka tnangal to a ho ngaenpaeir hak kat ko thavae te, enangthe a mhel na sim kut kor mnam en mang e Yesus te, her en arhe Endo E Nut Thim Orom Ka Msasaen he le kmokpom kar, va En mruo nera lol a mhel to endo karo kerkeknen patgiang ngaiting he kikiangae mang ngar hak vgum e Yesus ka gidiel to ta ksuk ko ngat krong orom o ot kvat engnang a ho kngam a yoror.\nE Moses, en lIsrael nga taven to alaut hak. Mnam a venloot to o Isip ngta kpom lIsrael he kaenen mar kmeha ngang ngar ko mIsip, E Nut tmur el e Moses kam ngae khong lIsrael pum lIsip nga serppak petgim lIsip hak he ka ktong ngar kmeknik ngok mnam a mmie ka mhe to E Nut tkaen ngang ngar. E Nut tpis mang e Moses kut yok gi ko e Moses ta vokom ke turvek langto ko a paei ta vurvur mnam, nang lo kaem e. Ta vokom tok, to ka mnor te, E Nut ta vle kun mnam a mhe to. To E Nut ta rere kar to khavaeng te, En tmur el en kam ktong karo mia ruk lIsrael kmeknik ngok mnam nga mmie mruo.\nVa her e Moses arhe, endo E Nut ten karo pos ruk loktiek ngang kuo kia vul to e Sainai, he nang en kam kle kaenik ngang lIsrael.\nA Ngaelpas To O Yuda Kam Pat Mang E Nut Ka Mokpom -\nA ngaelpas ka mten to enda o Yuda ngat kaeharom orom a ho he kle komor orom a kre to a gol. Va a ngaelpas to endo nma vle kun mnam E Nut ka maksien Ka Taban To A Ho Totur Hak.\nO Yuda ngta klang a ngaelpas to endo orom o tgoluk ruk mar kam mur kael pat kim mar mruo mang E Nut ka mokpom kar mar. Ko ngta klang a ngaelpas to endo orom a kolhi to o bret ruk o mana ngta vle kun mnam. Va e Eron ka kop to tesgun nma ngongae orom, endo ta kta ktal kpapar kat, ngat el kun kat. Va alo pla ruk orom E Nut karo pos, endruk E Nut tenik ngang o Yuda mar kam smia mokpom kar En ormar ngat el min kun kat. Her o pos ruk loktiek E Nut tenik ngang ngar ko ngama kokol he kngorom mar mnam a venloot to ngta ngongae kun ma kalputmok. (Hib 9.4; Ng 11.19)\nE Nunu A Totur -\nE Nunu A Totur kar E Nut va Endo E Nut Thim Orom Ka Msasaen mar tgus ngta vle te, mar agitgiang msim he. (Mt 28.19)\nE Nut nma meng E Nunu A Totur kam viging a mhel to tkor mnam en mang e Yesus he kmokpom kar. Nma vle kun mnam o mia kmeharom o reha ruk endri te:\n1) Kam ktong o mia ngaro papat kam mnor mang o rhek ruk o minar. (Yn 16.13; 1Kor 2.10-13)\n2) Kam sir orom o mia kam ngarkie ngang E Nut. (Rom 8.26)\n3) Kam ktong o mia kmikkiem E Nut karo keknen mar kam sim ktua kolkol ekam. (Reha 13.2, 16.6,7)\n4) Kmenkrovgem o mia, he nang mar kmis kam rere orom E Nut karo rhek va kaeharom E Nut karo reha kat. (1Kor 2.4,5)\n5) Kmen a serppak ngang a mhel atgiang atgiang kun mnam E Nut karo mia, he nang mar kmeharom o reha ruk kmenserpgam e Yesus ka ngaomevek tgus kam serppak.\nE Nut Ka Loot To La Vu Yar Hak -\nA re ka vgon to te, “E Nut Ka Loot To La Vu Yar Hak” ta kol a munik to mang a mhe to ko mIden ko tok ko E Nut tel e Adam kre Eva ko pekam ko tkueng a mmie. Vanang kun mnam E Nut ka meer to muk o Sulka muma mon te, E Nut Ka Meer Mang Ka Mokpom To A Gunngar, a re to “E Nut Ka Loot To La Vu Yar Hak” ta vle mang a mhe to kuon ma volkha, endo ta vle ngang o mia ruk ngat sim kor mnam mar mang e Yesus he mokpom kar, mar kam ngae ngoguon mnam kopekam ko ngak yor. (Lk 23.43; 2Kor 12.13; Ng 2.7)\nE Nut Ka Maksien -\nE Nut Ka Maksien karo taban va karo rektor ngarlavurgem va o mia ruk nong ngar o Yuda, ngat gi kais kam gia vle ko mnam a taban to ku mnok ko ma gi vle kun mnam a maksien to endo ko a hennek tkaeltoot mang a taban to ha kun. Ko a taban to ha kun ta vle te, a taban to mkor o Yuda msim, mar kam vle ko tok kam totu pum E Nut. Va ha kun hak, a taban langto ta vle, endo o Yuda ngam kaelpas orom o tgoluk ruk mkor E Nut ka mokpom kar mar. Va ngma mon a mhe to endo te, A Taban To A Totur. Vanang o gi pris tuk ruk ngat is kam vaik kun mnam a maksien ka taban to endo.\nKun mnam a pnes langto langto, a yet to a vhar ngam kael ko va gudor kmeltoot mang A Taban To A Ho Totur Hak tok. Her a yet to endo tommenik kuo vgum ka gu kam ngae kais ku mnam ka pun mnam a kolkha to e Yesus tyor mnam. (Mt 27.51; Mk 15.38; Lk 23.45) Enda ta khenam te, mnam a kolkha to tok ko e Yesus tyor mnam, E Nut ther el ekam o mia kam vle ko kim En enangthe ngapa kor mnam mar mang khal e Yesus he kmokpom kar.\nE Nut Ka Maksien To Ngat Eharom Orom O It -\nTennik mnam a venloot to o Israel ngat gi vrong kaolol kngongae ko ma kalputmok, E Nut thavaeng e Moses kam ngam ka maksien ka mten langto ge. E Nut ta havae kam sim kut kaeharom kaikkiem ko En nak havaeng nngia nngia kmeharom orom o it ruk lyar va orom o ngaemslang ngakro pkor to kle kairkleim orom a hennek to nak kaeharom orom o it kat. He her ko tok, ngam her kael a ngaelpas to o Yuda ngam kael alo pla ruk E Nut tittiegom kakro pos ruk loktiek kuon mang ngin va o tgoluk akuruk kat mkor E Nut ka mokpom kar o Yuda kun mnam kat. O Yuda ngama ngarkie he ktotu pum E Nut ko mnam ke maksien to arhe. Va ngam kaeharom ngaro nngiar kmenik ngang E Nut ko tok kais mnam o pnes ruk e Solomon ta le kngam E Nut ka maksien to alautar, endo tngae gia ya.\nA re ka vgon to “a Olip,” a ho ka mten langto, endo nam kaehi orom karo miel enang a masnap va a mgap. O Yuda ngam kaeharom a olip ka mit kam kol ka ye to enang a ku ktang. Ka ye to endo ngam le kol kam mrot o tgoluk orom va kaeharom o reha akuruk kat. Va ngama klang ngaro mmok kam sgam mar orom ko a paei nam kaem he kvurvur orom. He ekam tok “a olip” a tomhel to te sei kam laut hak kun mnam o Yuda nga ngorsang.\nA munik to, e Olip, o Yuda ngta mon a vul langto ta vle ko rkieng mYerusalem orom ko ngta kavang o hi ruk o olip ko mnam a loot langto kuo kia vul to endo. (Rom 11.17-24; Yem 3.12; Ng 11.4)\nPaam Lurokol -\nKmikkiem o Yuda nga keknen, ngama paam ngles ruk o gi gunsvel ngornek ngam gnua lol. Ii, kopekam ko ngam kais mang o kolkhek aktiek hori orom alomin, to hop enang ngmo ngam kle hera paam mar. Gi endruk lurokol tuk ngma paam mar. He ekam E Nut ka mur re mruo, yek mar ngam kaikkiem a keknen to tok. Ko E Nut ther ktar havaeng e Ebrehem kmeharom tok he. (Kmelha 17.9-14)\nHe ekam tok, a keknen to kam paam lurokol ta vle te, a ngaelmir to kam khenam te, a ngokol to, en a Yuda. He ekam a papat to endo ngama re mang o Yuda te, mar o mia ruk “O Paamvrongtok.”\nA re ka vgon to “o Parisiau,” o Yuda nga valngan langto, ngaro munik ngta laut va o mia ngma nho ormar. Ngma kaum kar o pattermia kmo pos va ngat smia mnor mang E Nut karo pos msim hak, endruk tennik E Nut tenik ngang e Moses. Pu tok, vanang ngma soloum ngartakor kam patter o mia orom ngartaro keknen va ngartaro pos kat enangthe ngartaro pos E Nut karo pos lsir.\nNgam gi mrua hover mar mruo ko ngam kor mnam mar mruo te, mar ngat vua ya mang o mia tgus hak vgum ngartaro keknen va ngartaro pos mruo ruk endruk. Ngam sia vle tok, vanang ngam gia papangluo mekam. Va ngma kerruru ko ngam mrua hover mar mruo ko pum o mia ngaro kerok kam mrua havae te, mar ngta ya ko pum o mia ngaro kerok, vanangko kun mnam ngaro vurkul ngta vle orom o papat ruk nong lyar hak.\nVa her a keknen to kam kerruru arhe e Yesus nma sir malngaeng o Parisiau mang. Va her o Parisiau ruk arhe ngat sir malngaeng e Yesus kat kmel ma rere kmim kngam a yoyor.\nKun mnam E Nut ka hor ngat kaittiek he khavae te, e Yoanes ta parrum o mia kavurgem hak kun ma ye to e Yodan. E Yoanes tkael a re to a serpgar ngang o mia tgus mar kam ktar kaitgung ngaro kerkeknen na, to le kol a parrur orom E Nut ka munik, kam khenam ma mmok ngang o mia te, ngat mi itgung ngaro kerkeknen hak enang tok he kmokpom kar E Nut.\nEkam tok, kun mnam o mia ruk ngat kor mnam mar mang e Yesus te, her en arhe Endo E Nut Thim Orom Ka Msasaen he kmokpom kar, a keknen to kam kol a parrur orom E Nut ka munik ta vle te, a ngaelmir to kam khenam ngaro papat ruk mang e Yesus ma mmok ko pum o mia ngaro kerok te, ngat kor mnam mar mang e Yesus he kmokpom kar.\nA re to “A Parrur” ta khenam o papat ri korlotge ma mmok ngang o mia.\n1) Ta khenam te, a mhel to ta kol a parrur orom E Nut ka munik en ther itgung karo kerkeknen hak.\n2) Ta khenam kat te, en tsim kut kor mnam en mang e Yesus he kmokpom kar en, endo E Nut tkael ka tnangal ngang o mia kam lol ngaro kerkeknen patgiang ngaiting he kikiangae mang ngar hak vgum.\n3) Va ta khenam kat te, a mhel to endo ko ta kol a parrur orom E Nut ka munik ta svil hak kmikkiem e Yesus kam smia kolkol ekam en he smia ngan vgum en kat.\nPattermia Kmo Pos -\n“O Pattermia Kmo Pos,” mar o Yuda ruk ngam gia vle kam patter o mia mang E Nut karo pos ruk tenik ngang e Moses. Va e Moses karo hor ruk aktiek, va o pattermia kmo pos ngam her mi ktua patter o mia mang o papat ruk ngta vle kun mnam o hor ruk endruk. Vokong a re ka vgon to “O Pos” va “e Moses”.\nA re ka vgon to “e Pero” o Isip nga taven ka ngaekam to kam nho mang o Isip tgus ka munik. Erieto erieto tkol a ngaekam to kam nho mang lIsip va o Isip tgus ngma mon te, “e Pero” kmikkiem a ngaekam to endo ka munik enang tok. (Reha 7.10,13,21; Rom 9.17; Hib 11.24)\nO Yuda ngam kaem o pnes akuruk kun mnam o pnes tgus. Ngam kaem o pnes ruk endruk kam pat mang E Nut ka yammok va o tgoluk ruk E Nut ta ktar kaeharom mar ngang ngar. Ngaro pnes ngaro munik akuruk endri:\nA Pnes To O Yuda Ngma Kunngir Kim Ngalmialaol Kam Pat Mang Ko Ngat Kat Kael A Totu Mang E Nut Ka Maksien Ka Taban To A Totur Hak - (Hanaka)\nMnam a pnes to enda, o Yuda ngma pat mang ngalmialaol ruk tennik ko akuruk ngma mon e Yudas Makabeis ko tkat el a totu mang E Nut Ka Maksien Ka Taban To A Totur Hak. Tkaeharom tok, he o Yuda ngaro pris ngat kat kais kam totu pum E Nut kun mnam. Vanang tesgun o gunmia ruk ngat el imuo ngang lIsrael ngta ktar kpis ka kpiem he kering E Nut Ka Maksien Ka Taban To A Totur Hak, he kmikkiem o Yuda ngaro keknen o pris ngat lo kat kais kam kta vaik kun kat e. To e Yudas Makabeis tkat kael a totu mang, he nang o Yuda ngaro pris kam kta vaik kun mnam kat.\nVa o Yuda ngma mon a pnes to enda kat te, “A Pnes To Mang A Mmok” ko nma vle enang a kolkha to nma nan kim o mia kam valler mar he ka mmok kim mar. He ekam tok, e Yesus te mrua havae mang en mruo kun mnam e Yoanes ka knovvur te, “He a kolkha to enda en her dok ta arhe. He ngua vrua nan kim o mia tgus mo mmie na.” (Yn 9.5, 10.22)\nA Pnes To A Engyel Tvarpaam O Yuda Ngaro Molpou - (Pasova)\nA pnes to ngma mon te, “A Pnes To A Engyel Tvarpaam O Yuda Ngaro Molpou,” en a pnes alautar to mkor o Yuda. Mnam a pnes ta o Yuda ngma pat mang tennik ko o Isip ngat enpasiker mar kmeha ngang ngar. To mnam a kolkha to E Nut ta re kam hong o Israel petgim o Isip nga serppak, tmeng ka engyel kmelpun kaim o Isip ngles ruk o molpou kun mnam ngaro rektor. Nangko ta ktar khavaeng o Yuda te, ngak kaim a sipsip he kol ka gidiel he kvorang ngaro gudorik tgus ruk mkor mar, nang a engyel kam vokong a gidiel he klapsam o rektor ruk, nang lo kaim o molpou ruk mkor o Yuda e. He ekam tok, mnam o pnes tgus o Yuda ngam kaus o sipsip he kaum kaemik kun mnam ngaro rektor kam kunngir kim a kolkha to endo. (Mt 26.2,5,17-19)\nA Pnes To A Pendekos-\nA Pnes To A Pendekos o Yuda nga pnes langto alautar kat. A munik te a Pendekos ka pun ta vle te, “Alo mhelom alomin he khori orom loktiek.” O Yuda ngam kaem a pnes to enda ko o kolkhek ruk alo mhelom alomin he khori orom loktiek ngat nop ko pekam ko ngama ktar kaem a pnes to A Engyel Tvarpaam O Yuda Ngaro Molpou. Mnam a pnes to a Pendekos o Yuda ngam kaemik kam kunngir kim E Nut ko ngaro luteik ruk orom kero hi ruk ngma mon mar te, o vit ngta tettek he ngta lluol mnam mar. Va ngama pat kaeknik mang tennik ko E Nut ten o pos ngang e Moses kuon kim a vul to e Sainai kat.\nTo tete, a pnes to a Pendekos, a kolkha to o mia ruk ngam kor mnam mar mang e Yesus he kmokpom kar kam kunngir kim a kolkha to E Nunu A Totur ta ktar kpis he kviging endruk ngat kor mnam mar mang e Yesus he kmokpom kar tennik he, ko ngat kaum vle kun mnam a rek langto. (Reha 2.1-4, 20.16; 1Kor 16.8)\nO pris, mar o Yuda nga ngausie langto nga munik te, o Livai, va her gi endruk tuk E Nut tmi kut el mar kam kol a ngaeha to kmeharom o nngiar ngang En mang lIsrael tgus ngaro kerkeknen, he nang En kam lol ngaro kerkeknen ruk endruk patgiang ngaiting he kikiangae mang ngar hak. Ii, E Nut ther mi kut mon a valngan to mkor e Eron to tpal mnam e Livai ka ngausie kam kol a ngaeha to endo ngang o Yuda tgus tok.\nVa kun mnam a venloot to e Yesus nma vle mo mmie, o pris ngam kaeharom o nngiar ruk kuon mang E Nut ka psen to kun mnam ka maksien Ka Taban To A Totur Hak to ko mYerusalem. O vrong pris ngo mamten.\nO Pris Ruk Laol\nA valngan langto ta vle kam nho mang o pris tgus. Endruk endri ngma mon mar te, “O Pris Ruk Laol.” A valngan to endo ta laut mang o gi vrong pris ruk ngam kaeha ngang lIsrael. O pris ruk ngma vle kun mnam a valngan to ngma mon te, O Pris Ruk Laol va en ka munik ta laut he o mia ngma nho orom kir kim o gi vrong pris akuruk.\nO Pris Ruk Laol Ngalaip\nO Pris Ruk Laol Ngalaip, en a pris langto nma nho mang O Pris Ruk Laol. He en ka munik tho laut hak mang o Yuda tgus. Nong a mhel tang hak ka munik ta laut kir kim O Pris Ruk Laol Ngalaip kun mnam o Yuda ngaro keknen.\nTennik o Yuda ngam kael O Pris Ruk Laol Ngalaip kam nho mang ngar kam ngae kais ko nak yor. Vanangko mnam a venloot to lRom ngma nho mang o Yuda, lRom mruo ngam gi vrong kael ani mhel to mar mruo ngta svil kam kol a ngaekam to endo.\nVa her O Pris Ruk Laol Ngalaip tuk to tkais kam vaik kun mnam E Nut ka maksien Ka Taban To A Ho Totur Hak kmen a nngiar ngang E Nut kam lol o Yuda ngaro kerkeknen patgiang ngaiting he kikiangae mang ngar hak. Nang a gi vrong mhel tang tlo is hak kam vaik kun e.\nVa her O Pris Ruk Laol Ngalaip kat to ta nho mang o Yuda ngar ke murgun to ngma mon te, e Sanhendren, endruk ngma vongnek kim o rhek kat. Ta laut mang ngar he ka vle te, ngarta taven enang tok kat. A ngaekam to mkor O Pris Ruk Laol Ngalaip tho mi kut laut hak kun mnam o Yuda ngaro keknen tgus.\nO Pris Ruk Ngma Toot Mang E Nut Ka Maksien\nO Pris Ruk Ngma Toot Mang E Nut Ka Maksien, her mar ruk ngma mon mar kat te, O Pris ruk O Livai kat. Mar ngaro vu reha ngarlavurgem kun mnam E Nut ka maksien. Ngma kni ko tok, va ngama toot mang a maksien, va kaeharom o gi vrong reha vang kat. He ekam tok, endri nong ngaro mnok ngang ngar kun mnam o pris tgus. Mar ngama vle knaek mang o pris tgus. Va her endri arhe Ngalaip nma meng ngar kam kpom o mia. Va her mar ruk kat arhe ngata kpom o aposel va e Yesus kat. (Lk 10.32; Yn 1.19, 7.32, 45-52, 18.3, 12; Reha 4.1, 5.17-18, 22, 26)\nO Pris Ruk Ngma Toot Mang E Nut Ka Maksien Ngalaip\nO Pris Ruk Ngma Toot Mang E Nut Ka Maksien Ngalaip en ta vle gi ku meorom O Pris Ruk Laol Ngalaip ka serppak he nma turang orom karo reha. Kun mnam o Yuda ngaro keknen en tkol a ngaekam to alomin orom ko tho laut hak. Enangthe O Pris Ruk Laol Ngalaip na ru pum a mgun tang he lo kais kam vaik kun mnam E Nut ka maksien Ka Taban To A Ho Totur Hak va her O Pris Ruk Ngma Toot Mang E Nut Ka Maksien Ngalaip arhe nak kol ka ngaekam he kaeha orom o Yuda nga nngiar ngang E Nut, he nang E Nut kmis kam lol ngaro kerkeknen patgiang ngaiting he kikiangae mang ngar ge. I o enangthe O Pris Ruk Laol Ngalaip nak yor va her O Pris Ruk Ngma Toot Mang E Nut Ka Maksien Ngalaip to kat arhe nak kol ka ngaekam.\nVa her O Pris Ruk Ngma Toot Mang E Nut Ka Maksien Ngalaip kat arhe tkol a serppak to kam kpom o mia he kaenpasiker mar kun mnam a hengor kat. He enang tok, nma nho mang a valngan to mkor o toot kmo mia ruk ngma toot mang E Nut ka maksien tgus.\nVa O Pris Ruk Ngma Toot Mang E Nut Ka Maksien Ngalaip nma vle kun mnam o Yuda ngar ke murgun to ngma mon te, e Sanhendren, endo kam vongnek kim o rhek kat.\nA re ka vgon to “A Propet” en a mhel to nma kol E Nut ka gu he krere ngang o mia orom o rhek ruk E Nut mruo tmur enik mnam.\nTennik, E Nut nma meng karo propet orom karo rhek mruo ngang o mia. O propet akuruk ngaro munik te, e Samuel, e Aisaia, e Yeremaia, e Elaisia va e Elaisa.\nO propet nga ngaeha langto kat ta vle te, kam kol E Nut ka gu he ka ktar kpavap mang o tgoluk ruk ngat lo pagis vop. Ii, tennik mnam o venloot ngarlavurgem ktar mang ko e Yesus knan tlo kol vop, o propet ngata ktar kpavap mang o tgoluk kavurgem ngara pis mang e Yesus mnam a venloot to naka vle mo mmie. Va ngta ktar kpavap mang o ngaelmir ruk ngaka ktar kpagis mang a kolkha to a kser kim kam pis kat, ktar mang ko e Yesus na kat kaeknik ngte kam momngan kar o mia tgus.\nPsen To A Totur -\nO Yuda nga keknen to lsir kmen o nngiar ngang E Nut ta vle ti te, ngam kaim o ngaemslang ruk enang a sipsip, a got, i o a bulmakau to kpagem a paei orom mar kuon mang a psen langto to le kaenik te, o nngiar ngang E Nut. He ekam tok, a psen to kam rum o ngaemslang ruk endruk kuon mang, o Yuda ngama mon te, “A Psen To A Totur.” Kmeharom ngam kael o krek momalpek ka grap kmeharom.\nE Retsel, en e Yakop ktavlom langto nam sim kut kaelongtok mang hak. E Retsel klo hal ruk e Yosep kar e Bensamen. Va o Yuda tgus ngma mon e Retsel te, ngar nan. (Mt 2.18)\nA rengmat laut to e Rom ta vle kun mnam a mmie ka mhe to e Itali. Mnam a venloot to e Yesus ta vle mo mmie, o mia ruk lRom ngat kaus he kol o mhetor vang mo mmie he ka nho mang ngar orom nga serppak to a ngaurar. Va ngat kaus he kol lIsrael kam nho mang o mia ruk endruk ko tok kat. To enang tok, lIsrael ngam kaelat lRom he ka svil kam kerer mar petgim nga mmie ka mhe mruo.\nlRom nga laip to ta nho mang lRom tgus ngma mon ka ngaekam to endo kam nho mang ngar tgus tok te, e Sisa. He enang tok, a re to “e Sisa” ta vle enang a re to te, “A Praim Minista” kat.\nA kolkha to a sabat te sei kam laut hak kun mnam o Yuda ngaro keknen. Kun mnam a hor to ngma mon te, Kmelha, ngat ittiek te, E Nut tkol o kolkhek aktiek hori orom agitgiang kam kueng a mmie kar a volkha va o tgoluk ruk mo mmie. Tkueng ngar knop, to mnam a kolkha to aktiek hori orom alomin orom, E Nut ta pal kmeha mnam. He kmikkiem enang tok, E Nut thavae te, o mia ngaka kpom ngakro reha mnam o kolkhek ruk aktiek hori orom agitgiang, nang endo hori orom alomin orom, ngak konget ngakro pgor va kngarkie ngang E Nut kam totu pum.\nO Yuda ngakro pos vang ruk ngat kaelik mang a kolkha to a Sabat. Ngam vua sovet hak mang a Sabat he khavae te, o mia nga lo kais hak kmeharom ke gi vrong ngaeha tang hak mnam a kolkha to endo. Ii, va ngam vu kaesik hak enangthe o mia ngpa kpoot mang a pos to endo. To enang tok, her mi kut vgum a pos to endo arhe o Yuda ngam vu kaesik ngang e Yesus ko nam kaeharom o mia pum ngaro yor mo Sabat.\nO Sadyusi, mar a valngan langto kat ngaro munik ngta laut kun mnam o Yuda ngaro keknen. Mar ngma patter o mia te, nga sim kut kaikkiem o pos ruk E Nut tenik ngang e Moses va o pos akuruk kat, endruk mkor o Yuda mruo he lo vrua kpoot mang tang mnam mar hak. O Sadyusi mar ngat ho mi kut kaenang o Parisiau hak. Vanangko ngma vle kmo maen rhek kar o Parisiau ko o Parisiau ngam kor mnam mar mruo te, ko pekam ko a mhel nak yor, en nera hop petgim ka nnak kam ktal ka vle kat, nang o Sadyusi ngat lo sim kor mnam mar mang a papat to e.\nA re ka vgon to te, “E Saion” a vul langto ka munik. Ta vle ko mIsrael kun mnam a rengmat laut to e Yerusalem. Va her a vul to arhe o Yuda ngat ngam E Nut ka maksien kuon mang. He enang tok a mhe to endo ta vle te, a ho totur hak ko mnam a mmie ka mhe to mkor o Yuda.\nVa a munik to te, “e Saion” nama vle kat mang a rengmat to e Yerusalem tgus.\nVa a munik to te, “e Saion” nama vle kat mang a rengmat to kuon ma volkha, endo ngma mon te, e Yerusalem to a gunngar.\nVa ngma mon a munik to te, “e Saion” kat kam rere mang a mhe to E Nut nma vle mnam. (Mt 21.5; Yn 12.15; Rom 9.33, 11.22; Hib 12.22; Ng14.1)\nA munik to te, “ e Samaria” a mmie ka mhe langto ka munik. O mia ruk nkong ngar mSamaria, mar nop o Yuda msim e. Ko tennik hak, ngat her lol ngalmialraip ruk nop mar o Yuda e. Enang tok, ngles nop mar o Yuda ngaro gidiel msim e. He ekam tok, o Yuda msim ngma nho ku mang ngar va ngam lua svil kam vle ko kim mar e. Ngama pat re te, enangthe ngma vle ko kim o Samaria va ngara ru pum ngaro mgun vgum tok.\nE Sara, e Ebrehem ktavlom. En a vlom to tsi mait va si en a ho hipun hak, vanangko her a vlom to arhe ta le kol khal to e Isak kmitom E Nut ka tnangal to ta ktar en ngang katngokol to e Ebrehem. He enang tok, her e Sara arhe ta vle te, o Yuda tgus ngar nan. Vokong a re ka vgon to “e Ebrehem.” (Rom 4.19, 9.9)\nE Seten, en o kool nga laip to nma nho mang ngar. En E Nut ka ho mi kut imuo msim hak. Nma kauyang o mia he kaegom kmeharom o mia kmeharom o kerkeknen. Va o mia ruk ngam kor mnam mar mang e Yesus he kmokpom kar, e Seten nama sovet kmegom kmelpat kim mar mang ngaro kerkeknen ruk ngta her itgung ngar he ktu kmeharom mar, he nang mar kam lopumtang pum E Nut he kerpapat mang te, E Nut tmi lol ngaro kerkeknen patgiang ngaiting he kikiangae mang ngar i o nop. Ngma mon e Seten kat te, “A Ngainkuo” va “a taven to nma nho mang a mmie.”\nSipsip To A Sital To Kam Nngiar Ngang E Nut Orom -\nE Yoanes to nma parrum o mia ta mon e Yesus te, “A Sipsip To A Sital To Kam Nngiar Ngang E Nut Orom” (Yn 1.29, 36). O Yuda ngarta keknen langto ta vle ti te, ngam kaim a sipsip to a sital he ka nngiar orom ngang E Nut kam ngam menglol mnam E Nut ka vrek kam kser E Nut ka ngaesik to ngang ngar pum ngaro kerkeknen. Ngam kaeharom tok orom a sipsip to a sital tok ko a gidiel to mkor a sipsip nam kaeharom mar kam vle la mmok ko pum E Nut kalo keik ko E Nut nama lol ngaro kerkeknen patgiang ngaiting he kikiangae mang ngar hak vgum a gidiel to endo. He enang tok ngma ngam menglol mnam E Nut ka vrek orom a sipsip to a sital karo gidiel enang tok.\nE Yoanes ta mon E Yesus te, en A Sipsip To A Sital To Kam Nngiar Ngang E Nut ekam ko E Yesus ta vle te, endo msim E Nut tmur meng ngte mmie kam mur kaen ka vok mruo ngang o mia, mar kmim kngam a yoror kat. Ii, tmur kaen ka vok mruo kam mrua nngiar orom ngang E Nut mang o mia, en kam ngam menglol mnam E Nut ka vrek orom ka vok mruo, he nang E Nut kam lol nguaro kerkeknen patgiang ngaiting he kikiangae mang ngar hak tok kat.\nA re to “e Sisa” lRom ngma mon a ngaekam to mkor endo a ho laut hak kun mnam lRom nga gavman, endo nma nho mang lRom tgus. A re to “e Sisa” ta vle enang a re to “e Praim Minista” mo mPapua Niu Gini. A mhel to lRom ngma mon te, e Sisa, her endo arhe tkol a ngaekam to kam nho mang lRom tgus enang tok. He ekam tok a ngaekam to endo ngma mon te, a ngaekam to mkor e Sisa.\nE Yesus ka munik ka pun msim orom a re to lHibru ta vle te, “Endo Kam Susulgim O Mia.” Ngma mon en tete te, “Endo Kam Susulgim O Mia” tgus ruk mo mmie ekam ko en tkaeharom a ngaelaut ngang o mia, he nang mar kmikkiem kam pis la mmok ko pum E Nut kalo keik. Ii, teharom a ngaelaut enang tok, ko tmur en ka vok mruo ngang E Nut kam yor mang o mia kam ngam menglol kun mnam E Nut ka vrek kam kser ka ngaesik to ngang o mia pum ngaro kerkeknen. Te tok, e Yesus ta tver kim E Nut ka ngaesik pum ngaro kerkeknen he khong ngar pum a kapnes to mar ngara kol vgum ngaro kerkeknen ruk endruk.\nA re ka vgon to “a vaen” ta vle te, a ye ka mten to ngam kaeharom orom a ngausie karo khek ruk ngma mon mar lEnglis te, “o grep.” lPisin ngma mon a ngausie va a ye to endo kat te, “a vaen.” O Yuda ngma sei kam kakavang kngorom kun mnam ngaro luteik va ngam smia toot mang ngar kat. Va ngma koka mang ngar mruo kam mon mar mruo te, a loot to orom o vaen.\nVrong Rhek -\nA re ka vgon to “a Vrong Rhek” ta vle mang o mia ruk mar nong o Yuda e. A re ta kol o mia tgus ruk mo mmie. Vanangko o Yuda nove, tlua kol mar e. O Yuda ngam ngae mrua hover mar hak, ko mar a valngan to E Nut mruo tmon mar te, karo mia ruk mar. Nang ngma kekhet o mia akuruk mo mmie tgus he kmon mar te, o vrong rhek kam khenam te, ngta nho ku mang ngar he ka kpiem mar enang tok.\nA re ka vgon to “e Vulkok” tkol a re to lEnglis te, “Dragon” kam keknen mang enang tok. A “dragon” ta vle te, a tomhel langto tngae gia nho lkernonho. Ta ngae smia nho enang a kavollei va a vim. Nangko tsei kam laut gi. A hor to e Yoanes tittiegom mang o ngaelmir tsim kut rere mang he sim kut el ma mmok ngang ngor. (Ng 12.3, 13.4) O mia akuruk ngma rere he keknen mang “a dragon” te ta nho enang a kavollei to a ho lautar hak. Akuruk ngam kle ktua keknen mang te, ta nho enang a vim. Ngma keknen kngae mang tok ko ka serppak tvua sei kam laut hak. Va a re ka vgon to “e vulkok” ta kol lsir e Seten to o kool ngalaip to en a ho mi kut kernonhor hak.\nE Yakop en e Isak khal to tkol E Nut ka tnangal to ngang kaes to e Ebrehem mang kles kam khor kais mang o ketor. Ko her e Yakop kles ruk loktiek hori orom alomin arhe ngta plam o Israel ngaro usiel ruk loktiek hori orom alomin. Vokom a re ka vgon to te, e Ebrehem.\nE Yese en e Devit kteit. Va her e Devit ka ngausie msim arhe, e Yesus tpal mnam kmikkiem gi enang ko tennik hak a propet to e Aisaia ta ktar kpavap mang Endo E Nut Thim Orom Ka Msasaen te, nak pal mnam a ngausie to mkor e Yese va e Devit. (Mt 1.5-6; Lk 3.32; Reha 13.22; Rom 15.12)\nOrom a re to a Hibru, E Yesus ka munik ka pun lsir ta vle te, “Endo Kam Susulgim O Mia,” i o “E Nut To Kam Susulgim O Mia.” O mnok akuruk ngma mon e Yesus ormar kat ngta vle te, “E Yesus, Endo E Nut Thim Orom Ka Msasaen,” “E Nut Khal,” “A Mhel To Nkong Man Ma Volkha,” va “E Devit Kaes.” Va o Yuda kavurgem ngama sgum ngles orom a munik to te, e Yesus kat.\nA re ka vgon to te, “A Yis” ta vle te, ke ngaor to ngam kaeharom a bret orom. Ke ngaor to endo nam kaeharom a bret kam himhim he khibul. Enangthe ke mhe ngang ko ke sie nak movavaik kar a bret ka mhe to ke sie tok kat ko a bret to a katlar vop, va ke ngaor ke mhe to endo tkais kam himhim orom a bret kam hibul kam laut ktar mang ngar kam mamat. (Mt 13.33, 16.6,12; 1Kor 5.6-8; Gal 5.9)\nYuda (O Yuda) -\nO mia ruk ngma mon mar te, o Yuda, mar e Ebrehem kaorres ruk arhe. Vokom e Ebrehem.\nTennik a munik to o Yuda, ka pun ta vle te, o mia ruk ngma vle ko mnam a mmie ka mhe to mkor e Yuda, endo e Yakop khal langto mnam endruk loktiek hori orom alomin, va endo ta plam a ngausie ka pun to mkor o Yuda. He ekam tok, a munik to o Yuda ngam gia vle mang gi endruk ngma vle ko mnam a mhe to mkor a ngausie ka pun to e Yuda.\nVanangko tete kat a munik to o Yuda ta kle ka vle kuo mang o mia ruk lIsrael tgus. Vokom a re ka vgon to “e Israel” kat. Kun mnam a knovvur to e Yoanes tittiegom, tgia kol a munik to o Yuda kam gia vle mang gi o Yuda ngalmialaol ruk ngta nho mang ngar, nang nong mang o Yuda akuruk e.\nYuda Nga Rek To Kam Rere Mnam -\nO rengmat tgus ruk kun mnam o Yuda nga mmie ngaro mhetor, Ngaro Rektor Ruk Kam Rere Mnam Mar ngma vle. Endruk o rektor ruk kam kaum mnam mar kam lol o papat va kam mokaum mnam mar kam totu pum E Nut. Enang tok, mo Sabat tgus ngma him E Nut karo rhek kun mnam a rek to endo. Va kat ngma patter o mia mang E Nut karo pos. Mo kolkhek akuruk ngma momngan kar o mia ruk ngam kaeharom o kerkeknen ngang nglenar ko tok kat.


Rom 6 | `SUA | STEP | To kmikkiem o rhek ruk endruk, va ngruak reng o mia nngia? Ngruak pe gia reng ngar te, muk ge, mguak kaeharom o kerkeknen kngorom kngorom kam kop kim E Nut kam khenam ka keknen to kam ring ya mang nguk ma mmok kam mon muk la mmok ko pum kalo keik vgum tok? Ngruak reng ngar tok i o nop?\nE Nut Ta Kser Nguaro Pkor Ngaro Svil Ngaro Serppak Ruk Ngma Kapom Mor\n1 To kmikkiem o rhek ruk endruk, va ngruak reng o mia nngia? Ngruak pe gia reng ngar te, muk ge, mguak kaeharom o kerkeknen kngorom kngorom kam kop kim E Nut kam khenam ka keknen to kam ring ya mang nguk ma mmok kam mon muk la mmok ko pum kalo keik vgum tok? Ngruak reng ngar tok i o nop? 2 O-o, ho mi kut nop hak! Ko nok mut lua mmok mang a papat ta gi te, mor ruk ngot kol a parrur orom E Nut ka minik, ko ngot kor mnam mor mang e Yesus To E Nut Thim Orom Ka Msasaen, ngot her mur el mor mruo ngang E Nut orom a parrur to endo, he nang En kam kser nguaro pkor ngaro svil ngaro serppak ruk ngma kapom mor, he mar tgus kam yor kun mnam mor. Ii, ngot en mor kam yor gi enang e Yesus mruo tok, ko en tmur kaen en mruo kam yor tok kat. He ekam tok, nguaro pkor ngaro svil ngaro serppak ruk ngma kapom mor kmenen mor kmeharom o kerkeknen ngat her ksir he, he yor kun mnam mor tok kat. He enang tok, nngia ko ngot kais ge kam kta ngam mor mruo ekam o kerkeknen kat? 4 Ngot kol a parrur tok orom E Nut ka munik he ka vle enang a mhel to klenar ngat eguyang. He ekam tok, ngom kaenang e Yesus mruo ko tyor he o mia ngat eguyang tok kat. Ii, he gi enang ko ngae eguyang e Yesus tok, nang Ngor Teit thover petgim ka nnak orom kla serppak, en kam kta vle kat, va mor ngruaka vle enang tok kat ko ngota vle enang ko ngot eguyang nguaro kerkeknen ruk ngat yor kun mnam mor kun mnam a ye to ngot parrur orom E Nut ka munik tok, to kle kta hop kun mnam a ye kam kta vle orom o keknen ruk o gunngae, gi enang ko e Yesus thop petgim ka nnak en kam kta vle tok kat.\n5 Mare, va ekam ko ta mien te, ngot her kaenang e Yesus kam kaum kyor kar en enang tok, va ngota serppak mang a papat ta kat te, ngruer mia hop petgim nguaro nnak, gi enang en tok kat. 6 Ii, ngot her kaenang e Yesus kam kaum kyor kar en, ko ngota mnor te, ngot mur kaen mor mruo ngang E Nut kam vle enang a mhel to o mia ngta krong orom o ot kvat engnang a ho, gi enang ko e Yesus tmur kaen en mruo ngang o mia, mar kmeharom ngang en gi enang tok kat. He ekam tok, tesgun nguaro pkor ngaro svil ngam kaenen mor kmeharom o kerkeknen ktar mang ko ngot lo mur kaen mor ngang E Nut vop. Vanangko tete, E Nut thera kser nguaro pkor ngaro svil ngaro serppak ruk ngma kapom mor, he nang mar kam lo kta kapom mor, he lo kat kaenen mor kam kta mrua ngam mor mruo ekmar e. 7 Ii, ngruak or kam mrua ngam mor mruo ekam nguaro kerkeknen ruk tesgun tok, ekam ko ngot her mur kaen mor mruo ngang E Nut, he En thera kser nguaro pkor ngaro svil ngaro serppak he. He enang tok, nguaro pkor ngaro svil ngaro serppak ngat yor kun mnam mor he, he ngam lo kat kais kam kta kapom mor kat e.\n8 Mare! He ekam ko ta mien kat te, ngot her mur kaen mor mruo ngang E Nut, he E Nut thera kser nguaro pkor ngaro svil ngaro serppak ruk tesgun ngma kapom mor, mar kam yor kun mnam mor gi enang ko e Kristus tyor tok kat, va ngota serppak mang a papat ta kat te, ngruer mia hop petgim nguaro nnak kam kol a ktalhok to kam plong vle ko kim e Yesus ngnik ngnik tok kat. 9 Ii, ngota serppak mang a papat to tok, ekam ko ngota mnor mang e Yesus te, ekam ko en ther hop petgim ka nnak, va en tlo is hak kam kta yor kat e, ko nong a serppak tang hak tis kam kir kim, he nang en kam kta yor vgum kat e. 10 Ii, e Yesus tyor ngaltgiang, mang kam kser nguaro pkor ngaro svil ngaro serppak tgus ngmeang hak. Ii, vanang ta kta hop petgim ka nnak kat, he nang en kam her gia vle ngang E Nut kmeharom karo reha.\n11 He muk kat, mguaka vle enang e Yesus tok kat kam pat mang nguk mruo te, mularo pkor ngaro svil ngaro serppak ruk ngma kapom muk ngta ksir kun mnam muk he ngat yor tok kat he. Nang mguak kle gia pat mang E Nut te, mut gia vle her gi ngang En tok kat arhe, ko mut kor mnam muk mang e Yesus To E Nut Thim Orom Ka Msasaen he kmokpom kar. 12 He ekam tok, mularo vurkul ruk ngara nop he ka ngti, mguak or kam mnang o kerkeknen kam kat kael rengmat kun mnam mar he o kerkeknen ngaro serppak kam kta kapom muk kat, muk kam mrua ngam muk mruo ekam mularo pkor ngaro svil mruo ruk ngat kernonho hak. 13 Va mguak or kam mur kaen mularo pkor mruo ngaro mhetor akor mang kmeharom o kerkeknen ormar kat e, gi enangthe mar ngta vle enang o mi tgoluk ruk kmeharom o kerkeknen ormar. Vanangko mguak kle va kaen mularo pkor tgus ngang E Nut ha, ekam ko her muk mruo ruk arhe muk ruk E Nut ner kaen a ktalhok to kam plong vle ko kim En ngnik ngnik ngang nguk, ko nera hover muk petgim mularo nnak. Ii, mguak kaen mularo pkor tgus ngang E Nut gi enangthe mar ngta vle enang mularo pkor ngaro mhetor ruk kmeharom o keknen ruk ngta sir ko pum E Nut kalo keik ormar. 14 Ii, mguak or kam mur kaen mularo pkor mruo ngaro mhetor akor mang kmeharom o kerkeknen ormar, ekam ko tete mularo pkor ngaro svil ngaro serppak ngam lo kat kais kam kta vle enang mulaip to ka serppak ta kpom muk kmenen muk kam tmar kim mar kat e. Ko E Nut karo pos ngat lo kat kais kam kta vle enang mulaip to nam kaenen muk kam sim kut kaeha ngang ngar kmikkiem mar kmegom kam sarim mar kat, enangthe E Nut kam mon muk la mmok ko pum kalo keik vgum tok, enang tesgun ko mum sia khanang nguk kmegom kam sarim mar enang tok. Nove. Parem ko, tete E Nut nma mon o mia la mmok ko pum kalo keik her vgum ko En mruo nma ring ya mang ngar orom e Yesus ha.\nO Keknen Ruk Ngta Mmok Ko Pum E Nut Kalo Keik Ngak Kael Rengmat Kun Mnam O Mia Ngaro Vurkul\n15 Ii, va ekam ko ngom lo kta vle ku meorom E Nut karo pos he E Nut nam lo kta mon mor orom nguaro kerkeknen ruk endruk kmikkiem mar tok, to nngia he? Ngruak sovet kmeharom o kerkeknen kngorom kngorom gi, ekam ko E Nut nma ring ya mang ngor orom e Yesus kam lol patgiang ngaiting he kikiangae mang ngar vgum en enang tok? Te ho mi kut nop hak! 16 Ko nok pathe mut lua mnor gi te, enangthe mup mrua ngam muk mruo ekam mularo kerkeknen ko ngaro serppak ngta kpom muk kmenen muk kmeharom mar tok, va muta vle gi enang a mhel to mur ngam en mruo ngang kalaip kmeha ngang tok kat, ekam ko her kalaip to endo ka serppak arhe ta kpom en kmenen en kmeha ngang tok. Va gi enang tok kat, ko enangthe mum mrua ngam muk mruo ekam mularo pkor ngaro svil va ngaro serppak ngara kpom muk kmenen muk kmeharom o kerkeknen ruk ngara ktong nguk, he nang E Nut kam monik kim a yor ngang nguk pum mar tok. Vanang enangthe mum kle va mrua ngam muk mruo ekam E Nut kmor mnam muk mang En he kmokpom kar, va ka serppak kat ner kle ka ktong nguk he nang En kam mon muk la mmok ko pum kalo keik tok kat. 17 Ii, tesgun muk mut her gia vle gi enang tok arhe, ko tesgun mularo kerkeknen ngat el rengmat kun mnam mularo vurkul he, he ngaro serppak ngma kpom muk, kmenen muk kam mrua ngam muk mruo ekam mar kmeharom mar tok. Vanangko tete, mut ho mi ktua svil hak kam ngan vgum endruk ngat pis kim muk kam patter muk orom o rhek ruk mang e Yesus. Ii, ngata patter muk mang ngar tok, to mut ngae gi mur ngam muk mruo ekmar, he nang muk kam vle ku meorom nga serppak. He ekam tok, koma kanprim E Nut mang nguk mang tok arhe. 18 Ii, E Nut thera kser mularo pkor ngaro svil ngaro serppak ruk ngma kpom muk kmenen muk kmeharom o kerkeknen, he mar nga ho lo is hak kam kta kpom muk kserpagam muk kat e, muk kam lo mrua ngam muk mruo ekam mar kat. Teharom tok, to le kael muk kam vle pum o keknen ruk ngta sir ko pum kalo keik, he nang mar kam le ka kpom muk, muk kam le mrua ngam muk ekam mar.\n19 Kua rere ngang nguk ti kmikkiem mor o mia nguaro papat, ekam ko mularo papat mruo mang E Nut ngat lo vua serppak e. He ekam tok, kua havaeng nguk te, tesgun mum her gia ngam mularo pkor ngaro mhetor ekam o keknen ruk ngat lo vua mmok ko ngat el rengmat kun mnam muk va ngaro serppak ngta kpom muk kmenen muk kmeharom mar. Ii, tesgun mum mrua ngam muk mruo ekmar kmeharom mar tok kngae kngae kais ko ngat hera ktong nguk kmeharom o kerkeknen akuruk yok ngat ho mi kut kernonho hak kir kim endruk o kernonhor ruk tesgun. He kmikkiem gi enang tesgun ko mum mrua ngam muk ekmar tok, va tete mguak kle va mrua ngam muk mruo ekam a keknen to kmen mularo pkor ngaro mhetor ngang E Nut, kmeharom karo keknen ruk ngat ho mi kut sir hak. Ii, va mgua mrua ngam muk mruo ekam E Nut karo keknen ruk ngat ho mi kut sir hak kmeharom mar tok kngae kngae kais ko ngat hera ktong mularo pkor tgus kmeharom o keknen ruk ngat ho mi kut mmok hak. 20 Mu vokom na, tesgun mularo pkor ngaro svil ngam kaenen muk kmeharom o kerkeknen, vanang mum lua vle ku meorom E Nut ka tavgo to kmenpgam muk kmeharom o keknen ruk ngat ho mi kut sir hak ko pum kalo keik e. 21 Ii, tesgun mut hera vle tok arhe, vanang mu havaeng dok na, tesgun mut lol oni tgoluk ruk lyar vgum o kerkeknen ruk endruk mum gi mrua leep pum mar tete? Nove, ko o kerkeknen ruk endruk ngam kle gia ktong o mia, he nang E Nut kam monik kim a yor ngang ngar ha. 22 Vanangko tete, E Nut thera kser mularo pkor ngaro svil ngaro serppak ruk tesgun ngma kapom muk. He tete ngam lo kat kais kam kta kapom muk kmenen muk kam mrua ngam muk mruo ekam mar kat e. Ii, teharom tok, he tete E Nut karo keknen mruo ngaro serppak ngam kle va kpom muk, muk kam kle va mrua ngam muk mruo ekmar ha. He ekam tok, o tgoluk ruk lyar ko mum lol vgum E Nut ka ngaeha to endo tok ngta ktong nguk kam mi ktua vle orom o keknen ruk ngta mmok, he nang muk kam kol a ktalhok to kam plong vle ko E Nut kim ngnik ngnik. 23 Ii, mguera kol a ktalhok to endo tok, ekam ko endruk o kerkeknen ngat el rengmat kun mnam mar, E Nut ner koripang ngang ngar kam monik kim a yor ngang ngar he ngar lo kais hak kam kta hop petgim ngaro nnak kam kol a ktalhok to kam plong vle ko kim En ngnik ngnik e. Vanangko endruk ngat kor mnam mar mang Ngoldaip e Yesus To E Nut Thim Orom Ka Msasaen he kmokpom kar, va E Nut ner kaen ka nngiar to a ktalhok to kam plong vle ko kim En ngnik ngnik ngang ngar.


REDE MISSIONÁRIA: 1 JOHANES: PALAUAN\n1 JOHANES 1\n1Aki meluches el ekor kemiu el kirel a Tekoi er a klengar, el di mla ngar ngii er a uchelel. Aki mla rongesii e mesang el olab a medemam; choi aki mla mesang ma chimomam a mla rutechii. 2Ser a bo le sebechel moues tial klengar e aki milsang; maki melekoi er ngii e ouchais er kemiu a blekerdelel itial diak a ulebengelel klengar el ulebengkel a Chedam e mlocholt er kid. 3A ikel bla kimues e remenges a kimosubed er kemiu er ngii, me bo mobengkemam er a klauchad er a delongelam kemam ma Chedam ma Ngelekel el Jesus Kristus. 4Aki meluches er tiang el ekor kemiu me bo luchul e bo le cherrungel a deuil a rengmam. 5Tiakid sel tekoi el kim ngiluu er a Ngelekel maki ouchais er ngii er kemiu el kmo, a Dios a llomes, e diak a di telkib el ilkolk er ngii. 6Ma le ua isei e a lsekum kede kmo ng ngar ngii a klauchad er a delongeled kid me ngii e merael er a milkolk, e kede omulak er omelekinged ma omerelled. 7Ngdi dorael er a llomes el ua ingii el ngar a llomes, e ng ngar ngii a klauchad er a delongeled, ma rsechel a Jesus el Ngelekel a kikidid er a rokui el klengit. 8A lsekum kede kmo ng diak a kngtid, e ng di kid el mengeblad er kid, e diak a klemerang er a chelsed. 9Ngdi docholt a kngtid er a Dios, e ng diak loiit a telbilel e melemalt, me ng mo ousubes a kngtid e kikidid er a rokui el mekngit el omerelled. 10A lsekum kede kmo ng dirkak de bor a klengit e ng ua de rellii a Dios el mo bulak, e a tekingel a diak le ngar a chelsed.\n1 JOHANES 21Ak meluches er tiang el ekor kemiu a re ngelekek, me lak bor a klengit; e ngdi lsekum ng ngar ngii a ruebet er a klengit, e ng ngar ngii a meluluuch er a Chedam el kired, el Jesus Kristus el ngikel melemalt. 2E a Jesus Kristus ingii a rolel e ng mengubet a kngtid, e diak di le kngtid e le merekong, ng dirrek a kngterir a rokui el chad. 3A lsekum kede oltirakl a tekingel a Dios e kede ungil el medengei el kmo kede medengelii. 4A lsekum ng ngar ngii a chad el dmu el kmo ng medengelii a Dios e diak loltirakl a tekingel, e ngiil chad a bulak e diak a klemerang er a rengul. 5E ngdi ngikel otirakl a tekingel a Dios ingii ngikel mla mecherrungel a bltkil a rengul er a Dios. Tiakid a rolel a bo dungil el medengei el kmo kid a oltirakl er a Dios er a klengar er kid; 6ngikel dmu el kmo ng oltirakl er a Dios er a klengar er ngii a kirel el kmal di ua teletelel a Jesus er a le ngar tial beluulchad. 7Kemiu el betik er a renguk, tial llach el kuluches er ngii el ekor kemiu a diak le beches el tekoi; ng sel di mla llach el mulebang er a kot el uchul. Sel di mla llach a klumech el bla mrengesii. 8E ngdi llach el kuluches er ngii er chelechang el ekor kemiu a beches, ele klemerang er ngii a moues er a Kristus e dirrek el moues er a blekerdeliu. Ele ilkolk a omerolel el mo diak e a meral llomes a mla dmiich. 9Ngikel kmo ng ngar a llomes e ouketui er a tar ngii a ngar a ilkolk el me lmuut er chelechang. 10Ngikel betik a rengul er a tar ngii a ngar a llomes, me ng diak a ngera er ngii el soibesengii a tar a chad me ng mor a klengit. 11Ngdi ngikel ouketui er a tar ngii a ngar a ilkolk; ng merael er a chelsel e diak lodengei el kmo ng mo bedul ker, ele ilkolk a mla mart a medal. 12Ak meluches el ekor kemiu, e re ngelekei, ele kngtmiu a mla mengubet el Kristus a uchul. 13Ak meluches el ekor kemiu a re chedam, ele kom medengelii ngikel di mla ngar ngii er a uchelel. Ak meluches el ekor kemiu a re ngeasek, ele kom mla mo mesisiich er Ngikel Mekngit. 14Ak meluches el ekor kemiu el ngelekek, ele kom medengelii a Chedam. Ak meluches el ekor kemiu a re chedam ele kom medengelii ngikel mlar ngii er a uchelel. Ak meluches el ekor kemiu a re ngeasek, ele kom mesisiich. A tekingel a Dios a uldellomel er a rengmiu e kemiu a mla mo mesisiich er Ngikel Mekngit. 15Lak le betik a rengmiu er a beluulchad ma ngii di le ngerang er ngii. A le betik a rengmiu er a beluulchad e ng diak le betik a rengmiu er a Chedam. 16A ikel rokui el tekoi er a beluulchad, el ikel mekngit el ngelbesel a klechad ma ikel leues a chad e nguibes er ngii, ma ikel rokui el uchul e ng kedidai a rengrir a diak a tar ngii el mlar a Chedam el mei; ng rokui el di tekingel a beluulchad. 17A beluulchad ma ikel rokui el ngar a chelsel, el lesal ngemokel a rengrir a re chad er ngii, a di mei el remiid; e ngdi ngikel meruul a ikel odeuir a rengul a Dios a di melemolem er a klengar er ngii el diak a ulebengelel. 18Re ngelekei, a ulebongel a kmedang! Kom di mla remenges el kmo a Cherrouel a Kristus a mei; e chelechang e te betok a re cherrouel a Kristus el mla me duum, ma le ua isei e kede mocha medengei el kmo a ulebongel a kmedang. 19Tirkaikid el chad a mera er ngii a dimlak le bebil er kid. Isei a uchul me te tilobed er a delongeled, ele le meral bebil er kid e te di ulebengked. E ngdi te tilobed er a delongeled, me ng uchul e ng mo bleketakl el kmo tir el rokui a dimlak le meral bebil er kid. 20Ngdi Kristus a mla meskemiu a Chedaol Reng, me kom rokui el medengelii a klemerang. 21Mak meluches el ekor kemiu ele ng diak lak modengelii a klemerang; ko bai medengelii, e kemiu a dirrek el medengei el kmo ng diak a tal blulak el sebechel tuobed er a chelsel a klemerang. 22Me ng techa bulak? Ng ngikel chad el kmo a Jesus a diak le ngii a Mesias. Ngikel ua isel chad, el oltngakl er a Chedam ma Ngalek a Cherrouel a Kristus. 23Ngikel oltngakl er a Ngalek a dirrek el oltngakl er a Chedam, e ngikel nguu a Ngalek a nguu a Chedam. 24Me bo mungil dualem er a rengmiu a tekoi el mrirenges er a uchelel. Cho morekedii seikid el klumech, e kom mo blechoel el oltirakl er a Ngalek ma Chedam er a klengar er kemiu. 25E tiakid sel le dilu Kristus el kmo ng mo omeskid, el ngii a diak a ulebengelel klengar. 26Ak meluches er tiang el ekor kemiu el mesaod a blekerdelir tirkel melasem el mengeuid er kemiu. 27Ngdi de nguu er kemiu, e a Kristus a mla meskemiu a Reng me ng diak mousbech er a kuk tar a chad el olisechakl er kemiu. Ele Reng er ngii a mo olisechakl er kemiu er a rokui el tekoi, e a osisecheklel a merang el diak le cheleuid. Misei e molengesenges a osisecheklel a Reng, e molemolem el oltirakl er a Kristus er a klengar er kemiu. 28Choi, re ngelekei, molemolem el oltirakl er ngii er a klengar er kemiu, me sel be ledum e bo de bekeu e le blekebek a medad, e lak domart er kid er ngii er a rrenged er sel Sils a le mei. 29Kom medengei el kmo a Kristus a melemalt; ng kiriu el medengei el kmo ngikel meruul a melemalt a ngelekel a Dios.\n1 JOHANES 31Ka mosa kmal klou el bltkil a rengul a Dios er kid! Ng kmal klou a bltkil a rengul er kid me kede okedongall el kmo, ngelekel a Dios, ele kede meral ngelekel. Tiaikid a uchul ma beluulchad a diak lodengelkid, ele ng dirkak bo lodengelii a Dios. 2Kemiu el betik er a renguk, kede ngelekel a Dios er chelechang, ngdi dirkak bo le bleketakl el kmo kede mo ua ngerang. Ngdi kede medengei el kmo sel be ledum a Kristus e kede mo ua ingii, ele kede mo mesang er sel meral teletelel. 3Me ngikel oba itial omelatk, a mengikiid er ngii, el ua Kristus el klikiid. 4Ngikel mor a klengit a motaut er a oietel a llechul a Dios, ele klengit a oietel a llach. 5Kemiu a medengei el kmo a Kristus a mle duum el kirel el mo melubet a klengit, e diak a tal kngtil. 6Me ngikel oltirakl er a Kristus er a klengar er ngii a diak lolemolem el ngar a klengit; ngdi ngikel melemolem el ngar a klengit a dirkak lesang ma ka lodengelii. 7Re ngelekei lak becherei a ngii di le chad me longeuid er kemiu! Ngikel melemalt omerellel a melemalt el chad, el di ua Kristus el melemalt. 8Ngikel melemolem el ngar a klengit a chedal a Diabelong, ele Diabelong ngkaikid er a le ngar a klengit er a kot el uchul el mei. A Ngelekel a Dios a mle duum el tiakid a uchul, el mo melemall a urerel a Diabelong. 9Ngikel mla mo ngelekel a Dios a diak lolemolem el ngar a klengit, ele ng oba klengar er a Dios me ng diak el sebechel el melemolem el ngar a klengit, ele ng ngelekel a Dios. 10Tiakid a meketeklii a klekakerous er a re ngelekel a Dios ma re ngelekel a Diabelong: ngikel diak loruul a melemalt el tekoi ma lechub e ng diak le betik a rengul er a tar ngii a diak le ngelekel a Dios. 11Tiakid sel cho mrirengesii er a uchelel el kmo ng kired el kaubltikerreng. 12Ng diak le kired el mo ua Kain; ng mle chedal Ngikel Mekngit e milekodir ochellel er a Abel. Ngera uchul ma Kain a milekodir ochellel? Ng milekodir ele uchul a ikel lurruul a mle mekngit e a ikel lurruul ochellel a mle melemalt. 13Me lak bo lerrau a rengmiu, kemiu el odam er ngak, a lsekum a re chad er a beluulchad ouketui er kemiu. 14Kede medengei el kmo kid a mla engelakl er a kodall e mo soiseb er a klengar; kede medengei el kmo ng ua isei ele ng betik a rengud er a rudam er kid. Ngikel diak loubltikerreng a dirk ngar eungel a klisichel a kodall er a klengar er ngii. 15Ngikel ouketui er a tar ngii a omekoad er a re chad, e kemiu a medengei el kmo ngikel omekoad a diak er ngii a diak a ulebengelel klengar. 16Tiakid a rolel a bo dodengei el kmo ng ngera bltikerreng: A Kristus a uldersii a klengar er ngii el kired, me kid me ng kired el odars a klengar er kid el kirir a re bebil er kid! 17A lsekum a merau el chad a mesa tar ngii el metacherbesul e di mecherei, e ng mekera e sebechel el kmo ng betik a rengul er a Dios? 18Re ngelekei a bltikerreng er kid a diak le kirel di ngar omelekoi; ng kirel el meral mo chemolt er omeruul. 19Tiakid a rolel a bo dodengei el kmo kede ngar a klemerang, e mo blekebek a medad er medal a Dios. 20A lsekum a rengud a oltutakl er kid, e kede medengei el kmo a Dios a lmuut el chubechubchad er a rengud e medengei a rokui el tekoi. 21Ma le ua isei, kemiu el betik er a renguk, a lsekum a rengud a diak loltutakl er kid, e ng blekebek a medad er medal a Dios. 22Kede ngmai a ngii di le ngeral dolengit er ngii, ele kede olengesenges a lolekoi e meruul a ikel odeuir a rengul. 23A lolekoi er kid a kmo bo doumerang er a Ngelekel el Jesus Kristus e le betik a rengud er a ta ma tang el di ua ikel le dilu Kristus. 24Ngikel meruul a ikel bla ledu Dios a oltirakl er a Dios er a klengar er ngii ma Dios a obengkel. E a uchul me kede medengei el kmo a Dios a obengked, a Reng er ngii el le bilskid a ngar a chelsed.\n1 JOHANES 41Kemiu el betik er a renguk, lak di le bek el chad el mei el kmo toba Reng e bo moumerang er tir, e bai morriter er tir el kmo a reng el lobang ng mlar a Dios el mei, ma lechub e ng diak. Ele te betok el diak le meral profet a mla mor ker me ker er a beluulchad. 2Tiakid a rolel cho bo modengei el kmo ng meral Reng er a Dios ng diak, ngikel kmo a Jesus Kristus er a le mei er a beluulchad e ng mlo chad el ua ikid, a ngar ngii er ngii a Reng er a Dios. 3E ngdi ngikel kmo a Jesus a dimlak bo le ua isei a diak er ngii a Reng er a Dios. A reng el ngar ngii er ngii a mlar a Cherrouel a Kristus el mei; kom rirenges el kmo ng mei, e ngii a ngar a beluulchad er chelechang. 4E ngdi kemiu e re ngelekei a chedal a Dios, e mla mo mesisiich er a re diak le meral profet, ele Reng el ngar kemiu a kuk mesisiich er a reng el ngar tirkel chedal tial beluulchad. 5Tirkel diak le meral profet a mesaod a tekoi er tial beluulchad e a beluulchad orrenges er tir, ele te chedal a beluulchad. 6E ngdi kid a chedal a Dios. Ngikel medengelii a Dios orrenges er kid; e ngikel diak le chedal a Dios a diak lorrenges er kid. Tiaikid a rolel a bo dodengelii a klekakerous er a Reng er a klemerang ma reng er a diak le meral tekoi. 7Kemiu el betik er a renguk, bo de kaubltikerreng, ele bltikerreng a mlar a Dios el mei. Ngikel oubltikerreng a ngelekel a Dios e medengelii a Dios. 8E ngikel diak loubltikerreng a diak lodengelii a Dios, ele Dios a bltikerreng. 9E a Dios a ulechotii a bltkil a rengul er a loderchii a di tal Ngelekel el mer a beluulchad, me bo dokiu ngii el mo nguu a klengar. 10Tiakid a bltikerreng el kmo, ng diak le kid a mle betik a rengud er a Dios; ng bai Dios a mle betik a rengul er kid me ng ulderchii a Ngelekel, el doeak ngii e ng musubes a kngtid. 11Kemiu el betik er a renguk, a lsekum a Dios a kmal mle betik a rengul er kid, e ng dirrek el kired el mo kaubltikerreng. 12Ngdirkak a chad el mesa Dios, e ngdi lsekum kede kaubltikerreng, e a Dios a melemolem el obengked, ma bltikerreng er ngii a mo mecherrungel el ngar kid. 13Tiakid a rolel a bo dodengei el kmo kid a melemolem el obengkel a Dios me ngii a melemolem el obengked, ele ng mla meskid a Reng er ngii. 14E kid a mla mesang e ouchais er a re chad el kmo a Chedam a ulderchii a Ngelekel el me olsobel er a beluulchad. 15Ngikel chad el dmu el kmo a Jesus ingii a Ngelekel a Dios, a melemolem el obengkel a Dios ma Dios a melemolem el obengkel. 16E kid a medengei e oumerang er a bltikerreng er a Dios el mer kid. A Dios a bltikerreng, me ngikel oubltikerreng a melemolem el obengkel a Dios ma Dios a mele-molem el obengkel. 17A bltikerreng el mo cherrungel el ngar kid a mo uchul e ng mo diak de medakt er sel Sils er a Kerrekeriil. Kede mo ua isei er isel sils, ele klengar er kid er tial beluulchad a di ua ia klengar er a Kristus. 18Ng diak a dakt er a chelsel a bltikerreng; a cherrungel bltikerreng oriid a rokui el dakt. Ma le ua isei e a bltikerreng a dirkak le mecherrungel er a rengul ngikel chad el medakt, ele chad el kirel el mo obals a medakt. 19Kede oubltikerreng ele Dios a mle kot el oubltikerreng el mer kid. 20A le ngar ngii a chad el kmo ng betik a rengul er a Dios e ouketui er a tar ngii, e ng bulak. Ele ng diak el sebechel el betik a rengul er a Dios el dirkak lesang a lak le betik a rengul er a tar ngii el bla lesang. 21E tiakid a llach el le bilskid a Kristus el kmo: ngikel betik a rengul er a Dios a dirrek el kirel el mo betik a rengul er a tar ngii.\n1 JOHANES 51Ngikel oumerang el kmo a Jesus ingii a Mesias a ngelekel a Dios; e ngikel betik a rengul er a chedam a dirrek el betik a rengul er a ngelekel. 2Tiakid a rolel a bo dodengei el kmo ng betik a rengud er a re ngelekel a Dios: ng mo betik a rengud er a Dios e oltirakl a llechul. 3Ele bltikerreng er a Dios a belkul a kmo kede oltirakl a llechul. E a ikeikid el tekoi a diak lesal meringel er kid el meruul. 4Ele ngii di le chad el mla mo ngelekel a Dios a sebechel el mo mesisiich er a beluulchad. E kid a mo mesisiich er a beluulchad ele kid el oumerang. 5Ng techa sebechel el mo mesisiich er a beluulchad? Ng di ngikel chad el oumerang el kmo a Jesus a Ngelekel a Dios. 6A Jesus Kristus ingikel mlei el oba ralm er a techolb el le ngiluu, ma rasech er a kodellel. Ng mlei el dimlak di luleba ralm e le merekong, ng bai ullab a ralm ma rasech. E a Reng olecholt el kmo tia meral tekoi ele Reng a klemerang. 7Ng ngar ngii a kldei el ochotel tial tekoi: 8ng Reng, ma ralm, ma rasech; e ngii el kldei a olecholt er osisiu el tekoi. 9Kid oumera ochotir a re chad; ngdi Dios a kuk lmuut el mesisiich ochotel, e ngii a mla meskid ochotel el kirel a Ngelekel. 10Me ngikel oumera er a Ngelekel a Dios oba itial ocholt el ngar a rengul; ngdi ngikel diak loumera er a Dios a mla rullii el mo bulak, ele ng diak loumera ikel bla ledu Dios el kirel a Ngelekel. 11Tiakid ngiil ocholt el kmo, a Dios a mla meskid a diak a ulebengelel klengar, e tial klengar a ngar a Ngelekel a Dios. 12Ngikel chad el nguu a Ngelekel a Dios a ngar ngii er ngii tial klengar; e ngikel diak le nguu a Ngelekel a Dios a diak er ngii a klengar. 13Ak meluches er tiang el ekor kemiu a ruumerang er a ngklel a ngelekel a Dios me bo modengei el kmo kom oba diak a ulebengelel klengar. 14Ng ngar ngii a blekenged el mor medal a Dios, ele kede ulterekokl el medengei el kmo ng rongesid a dolengit a ngii di le ngerang er ngii el ultuil er a ikel tekoi el ungilbesul er a rengul. 15Ng rongesid sel dolengit er ngii, me chelechal dodengei el kmo tia meral tekoi e kede dirrek el medengei el kmo ng meskid a ikel dolengit er ngii. 16A chad a lesa tar ngii el ruebet er a klengit el diak losisebii er a kodall, e ng kirel el meluluuch er a Dios me ng mo msa klengar. Tia mo tmaut er a ikel klengit el diak losisebii a chad er a kodall. Ngdi ngar ngii a klengit el olsiseb er a chad er a kodall e ngak a diak kdu el kmo kom meluluuch er a Dios el kirel isei. 17A rokui el cheleuid el omeruul a klengit, e ngdi ngar ngii a klengit el diak losisebii a chad er a kodall. 18Kede medengei el kmo ng diak a ngelekel a Dios el di melemolem el ngar a klengit, ele Ngelekel a Dios a mesebechakl er ngii, me Ngikel Mekngit a diak le temellii. 19A beluulchad el rokir a ngar eungel Ngikel Mekngit e ngdi kid a medengei el kmo kede chedal a Dios. 20E kid a medengei el kmo a Ngelekel a Dios a mla mei e meskid a sekutaberreng el rullid el mo medenge tekoi, me kede mla mo medengelii a meral Dios. Kid a ulak a delongeled kid ma meral Dios, el obengkel a Ngelekel el Jesus Kristus. Ngkaikid a meral Dios e tiaikid a meral diak a ulebengelel klengar. 21Re ngelekei, mongkar er kemiu er a diak le meral chelid!


Electrode allumage EL2 EL03 EL03B Réf. 13013028 - ELCO - Pièces de rechange -CEDEO\nElectrode allumage EL2 EL03 EL03B Réf. 13013028\nElectrode allumage EL2 EL03 EL03B Réf. 13013028ELCO\nCode CEDEO : 3121267\nRéf. ELCO : 13013028


Luk 9 | `SUA | STEP | To e Yesus ta kaum karo aposel ruk loktiek hori orom alomin to kaen a serppak kmeharom o yor ngang ngar va tkael a serppak malpgem mar kat, mar kam kerer o kool ngo mamten tgus kat.\n1 To e Yesus ta kaum karo aposel ruk loktiek hori orom alomin to kaen a serppak kmeharom o yor ngang ngar va tkael a serppak malpgem mar kat, mar kam kerer o kool ngo mamten tgus kat. 2 Teharom tok, kam meng ngar kam ngae kaelha kpolger a re mang E Nut ka tavgo to kam komor o mia tgus. Va ta meng ngar kmeharom endruk ngta yayor kat. 3 E Yesus tkaenrhek mnam mar te, “Mguak or kmeha kim o tgoluk akor ngang nguk ko mguak ngae e. Ii, mguak or kmeha kim o kviek, o ngaelpas, o olngaemik, o krek, va si o varkie kat.\n4 Va mguak ngae kpis mnam ani rengmat to, va mguak kvaik mnam a rek tang, ko a rek kteit nak ngatkal ekmuk. Va mguaka vle ko kim endo arhe kais ko mguak parem a rengmat to endo. Nang mguak kor kam prik ka prik mnam o gi vrong rektor akuruk e.\n5 Vanang enangthe o mia nga lua ngatkal ekam muk kam vle ko kmar, va mguak kaureik he kngetmmie ko vgum ngaro rektor kam rpem a mmie to ta vat engnang mularo nharok kam khenam ngang ngar te, mut hera tu kam pis ko kmar, nang E Nut kmen a kapnes ngang ngar koknaik. Mguak kaeharom tok, nang kle klapsam nga rengmat to endo.”\n6 E Yesus tkaenrhek mnam mar tok knop, to ngat her kaelha kam parahi kngae kun mnam a rengmat langto langto. Ko tok ngat kaelha kam polger o rhek kam knovvur orom e Seten ko E Nut ka serppak tkir kim he, va ngat kaelha kaeharom o mia ko mnam o mhetor tgus.\nE Herot Karo Papat Ngat Kervavle Mang E Yesus\n7 Kam ngae, to o rhek ruk mang e Yesus karo aposel ngta vaas kim o mia ko ngam kaeharom o reha ruk lserpgue kun mnam o mhetor tgus. Enang tok, o mia ngat kaelha kam havae mang e Yesus te, en e Elaisia he tkat hop kat ko tyor. Va akuruk ngta havae te, en a propet langto nkong ngar tennik he tkat hop kat. Va akuruk kat ngta ktua havae mang te, en e Yoanes to nama parrum o mia he tkat hop petgim ka nnak kat. Va e Herot to lGalili ngarlaip ta ngan o rhek ruk mang e Yesus karo reha ruk lserpgue ruk endruk kat. Va ta ngan o rhek mang e Yesus kat ko o mia ngta mon e Yesus te, en e Yoanes to nam parrum o mia, va te sei kam lopumtang pum e Yoanes hak he ka vrek te sei kam kiin ko 9 en ta mrua pat kun mnam en mruo te, “Te e Yoanes her dok msim to ko re, mar kam kser ka ngoro kngam a yoror, vanang ani tok mhel langta ti vat, ko le kngangan o rhek ri mang ti?” Ekam tok, tkut kaenenker hak kam sim ktua me mang e Yesus kam pis ko kim ko ta svil kam smia mnor mang.\n(Mt 14.13-21; Mk 6.30-44; Yn 6.1-14)\n10 Kam ngae, to e Yesus karo aposel ngat her kaekeknik kpis ko kim he khavaeng mang ngaro reha tgus ruk ngat eharomar. To ta le kvaeng ngar ko mar tuk ngok kim, to mar tgus ngat poe kngae mar tuk kam ngae ngok ma rengmat ka pun to e Betsaida. 11 Vanang o mia ngat kol a re mang ngar te, ngta ngae, to o mia ngata veet ko paat ekam mar he. Ngat pis mang e Yesus ko ta vaar, he ta ngatkal mang ngar kam vle ko kim ko tok. To tkaelha kam havaeng ngar mang E Nut ka tavgo va kaeharom endruk mnam mar orom ngakro yor.\n12 Tie ma rorongmia ko a kolkha tvaik, karo aposel ruk loktiek hori orom alomin, ngat pis ngok kim he kreng te, “Ngiak meng a mumu ta, he nak ngae ko mnam o rengmat laol ri vur kanmok, mar kmememik va kol a ngonit na, ko mor ri ngot gia vle mo ma lootpgeik.”\n13 Ngat re tok, va e Yesus tkoripang ngar te, “Muk mruo mgua mrua klang ngar mo ol ha, mar kmemik!”\nVa karo aposel ruk, ngta havaeng te, “Hai-e, nguraro gi ol ruk alo gi slang alomin va o bret ruk aktiek mo maktiegom mor. Va ngot lo is hak kmenkim o ol akor kngam kuon malpgem endri kmis mang o mia vang ri e.” 14 (Ngat re tok, ekam ko o mia vang ngat kaemik ko tok, va kam him gi lurokol tuk mnam endruk tgus ko ngat re kmemik, mar ngat kais mang te, 5,000.)\nTo Yesus tkoripang ngar te, “Mguak mommen mar, mar kmorosang he kaum mnam a valngan langto langto nak kais mang te, alo mhelom alomin hori orom lo ktiek va a valngan langto langto tok kat.” 15 To karo aposel ngata reng ngar to ngat korosang kngae knop, 16 to e Yesus ta lol o bret ruk aktiek va alo slang to le ka nho ngpalmai he kanprim E Nut mang ngar to le kommenik to kaenik ngang karo aposel, mar kmisis kim o mia. 17 To mar tgus ngat kaemik ngae vi tgus knop, to e Yesus kalngunes ngata kaum o ol ngo mhetor ruk e Yesus tommenik ko a mumu ta penkim mar. Ngta kaklang o ngauret ruk loktiek hori orom alomin ormar.\nE Pita Ta Pakvom Kam Polgom Ka Papat To Mang E Yesus Te, Her En Arhe Endo E Nut Thim Orom Ka Msasaen\n18 Mnam a kolkha langto ko e Yesus kar kalngunes ngta ngarkie ko mar tuk, e Yesus ta mnganang kalngunes te, “O mumu ngma mngan pum dok te, dok erie?”\n19 Va ngat koripang te, “Akuruk ngma havae te, yin e Yoanes to nama parrum o mia. Gi akuruk ngam ktua mon yin te, yin e Elaisia, nang akuruk yok ngma mon yin te, yin a propet langto mnam mar ruk tennik he ye kta hop petgim ila nnak.”\n20 To e Yesus ta kle ka mnganang ngar te, “Vanang muk ri, mum ktua pat te, dok erie?”\nVa e Pita tkoripang te, “He her yinda arhe, Endo E Nut Thim Orom Ka Msasaen, Endo E Nut tel ka tnangal miik te, yin kam pis ksusulgim o mia.”\n21 E Yesus tngan tok, to ta reng ngar lserppak kam hagam mar kam lua polger a papat to endo ngang a mhel tang vop.\nE Yesus Ta Pakvom Kam Ktar Kpavap Mang Ka Yor\n(Mt 16.20-28; Mk 8.30-9.1)\n22 To e Yesus thera havaeng ngar te, “A Mhel To Nkong Man Ma Volkha to dok nera lol o vnek kavurgem vgum o pris ruk laol va o pattermia kmo pos va o Yuda ngalmialaol ko ngara rere kim he kaim kngam a yoror. Va naka kru mnam a mmie kais mo kolkhek ruk korlotge, yek E Nut na kle hover petgim ka nnak.”\nO Mia Ngma Ketoptop Kmikkiem E Yesus\n23 To ta kle kreng ngar tgus te, “Erieto mnam muk na papat kam vle te, kolkayie to en, en na kikiangae mang karo svil mruo, nang kle mrua krus orom en mruo kmel en mruo kam yor enang a mhel to ta mrua tolpum kta ho to ngara krong orom o ot kvat ko engnang kngam a yoror. 24 Ko endo tvua sovet hak kmelongtok mang ka ngorsang to mo mmie, a mhel to endo ner lua kol a ktalhok to kam plong vle ko kim E Nut ngnik ngnik e. Vanang endo nam mrua slak orom ka ngorsang to mo mmie ekam dok, her en arhe nera kol a ktalhok to kam plong vle ko kim E Nut ngnik ngnik. 25 Ii, ko a mhel nera vle nngia enangthe napa rum karo mur svil mruo tgus hak mang ka ngorsang to mo mmie tete, vanang koknaik gi huo mang kalo ktiek ko tkosnok ko tlua kol a ktalhok to endo? 26 Ii, ko a ni mhel to napa leep kim o mia pum dok va pum kuaro rhek, va A Mhel To Nkong Man Ma Volkha to dok, ngora leep kim E Nut pum a mhel to endo tok kat. Ii, nera vle tok arhe, mnam a kolkha to A Mhel To Nkong Man Ma Volkha to dok ngor kaeknik mnam ko ngor kaeknik la momogor orom E Titou kar karo engyel ruk o totur nga mmok kat. 27 Ii, kua havaeng nguk lmien te, akuruk mnam muk ri muta vle mo, mguer lua yor vop kais ko mguer mia vokom E Nut ka tavgo to orom dok ko ka tavgo to endo nak pis komor o mia.”\n28 Nok kopekam ko o kolkhek ruk aktiek hori orom korlotge vor, e Yesus thera nglum e Pita kre Yoanes va e Yems he ngat kaum ka grap ngoguon kia vul langto kam ngae kngarkie. 29 Ngata vle ko tok, vanang phevgom e Yesus ko ta ngarkie, ka vok tkaelha kam horotgi he kael a mmok va karo it ngate ksei kam ngae gia les hak he kmamallek enang a koot ko nma gurmik he kses ngpirik. 30 Ta ngarkie kngae tok, va vgum e Moses kre Elaisia ko ngint her gi pis ho la momogor hak he krere kar e Yesus mang ka yor to E Nut ketasuo kmaottam kpis lmien mang ko mYerusalem. 32 Vanang e Pita kar klo lua a ngonit ta vurvrum mar vop. To ngta hop va kvulvokong ngar to ngaro kerok ngate smia mmok to ngat hera vokom e Yesus ko en la momogor kar ennginduk nginta sir ko kim. 33 E Moses min nginta rere kar knop he re kam ngae, to e Pita ther gi vrong kngam a re ngang e Yesus te, “Vae, pattermia, tho mi kut ya hak ko mor korlotge ngota vle mo. Mor he, ngruak ngam o rambel akor ko korlotge ngang nguk, tang ngang in, e Moses kat ngang va tang ngang e Elaisia kat!”\n34 E Pita ta rere kngae vop, to a varhek langto ta grung kpis komor mar, to ngate ksei kam gor hak ko ka ngoumi ta komor mar tgus hak. 35 To ngta ngan a ktui ko tottek kun mnam a varhek he kre te, “Ko hal ta arhe, her Enda Ko Mur Re Pum, he mgua smia ngan vgum!” 36 Ngat ngan a ktui to enda ko ta rere tok, to ngat gi vokom e Yesus ko ther gia sir en tuk ko pum ngaro kerok.\nKam ngae, to kalngunes ngat her gia kir mang a re kun mnam mar mruo, nang lo kta havaeng tang mnam o kolkhek ruk endruk mang a tomhel to endo ngat vokom.\n37 To hop enang ngmo, e Yesus mar ngta grung kun kuon kia vul, to kpis mang a mumu alautar ko ta vle he kpaneng ku pa vul. 38 Tpis mang ngar, va vgum a mhel langto kun mnam mar ko ta vui klik kmaurur kim te, “Pattermia, ko kaurur kmin mang ko hal to ke tro ta, he ngia turang vanie, 39 ko a koot to a ngoulo nam gi kaelriring kmim kmootmerom. Nam kaim enang tok, va vgum a kalyie ko nma vui klik ta krongreik ogu mmie to karo gusgus ngma klang ka gu. A koot to endo nam kaim kvurvrum hak he gia venu mang, nang lo korim hak. 40 He ko si kaurur kim ilengunes ri te, mar kam kerer a koot to kun mnam petgim, nangko ngat lo is mang e.”\n41 E Yesus ta ngnek tok, to kle ka kner kalngunes te, “Muk o mia nga main to tete mum vu kaungtu ekam mularo mur kerpapat mruo, nang kle vua vrengem E Nut karo papat kam kekenhor mang dok hak. Kua kapngan kim muk he, ko kua vle mo kmuk lhok, vanang mut lo vur kaeha vop orom kua serppak to ko en ngang nguk e.” Ta kner mar tok, to le kreng a kalyie to endo kteit te, “Marer plalam ihal ngte kim dok na.”\n42 To kteit tsia plalam kngorom va a koot to endo tpis gi kat im kat kootmerom kam krongreik oguo mmie. Vanangko e Yesus tgi kaekon kim a koot to endo kmen a re to a serpgar ngang, to a kalyie ther gi ya hak ngatngae. E Yesus teharom a kalyie to tok, to her kaekon ngok maktiegom kteit. 43 To o mia ruk ngta vle ko tok ngat ho mi kut senkrip hak kim e Yesus karo reha ruk lserpgue ruk E Nut teharom mar maktiegom.\n(Mt 17.22-23; Mk 9.30-32)\nO mia ngta senkrip kim e Yesus karo reha ruk endruk, va ta le kreng kalngunes te, 44 “Mgua smia ngangam kim muk mang kuaro rhek ri ko kua havaeng nguk te, a mhel langto nera hortgi mang A Mhel To Nkong Man Ma Volkha to dok, he kael ko maktiegom karo imuo.” 45 Thavae tok, vanangko kalngunes ngata moruo pum karo rhek ngaro pneik ekam ko E Nut ta tuvgom mar kim mar, mar kam lua mmok mang ngar enang tok. Va ngta gor kam mnganang mang ngar kat.\n(Mt 18.1-5; Mk 9.33-40)\n46 To e Yesus kalngunes ngat kaelha kmo maen o rhek kam mo kir kmar mang te, edim mnam mar ka munik ta laut mang klenar. 47 Vanangko e Yesus ther mnor mang ngakro papat ko ngta vle tok, to kvaeng ke kalyie langto he ka srim ko vanam, 48 to hera reng ngar te, “Mu vokom na, ani mhel to na mrua krus orom en mruo ko pum o mia ruk ngaro mnok ngat lo vua laut enang ke kalyie ta, kam ngatkal mang ngar ko ngat kor mnam mar mang dok, va a mhel to endo ther mi ngatkal mang dok her tok kat arhe. Va ani mhel to nak ngatkal mang dok enang tok, ther mi ngatkal mang her E Nut to tmeng dok ngte tok kat. He ekam tok, endo nam mrua krus orom en mruo tok, her endo arhe E Nut ta pat mang te, ka munik tho mi laut hak.”\n49 Va e Yoanes thera koripang te, “Pattermia, ngot vokong a gi vrong mhel langto ko tkaeharom o mia he kerer o kool orom ila munik ka serppak, va ngot lo ngatkal mang, nang kle khagam ko en nam lo kaikkiem mor e.”\n50 Va e Yesus ta srim te, “Mu or kam hagam e, ekam ko ani mhel to tlo kael imuo ngang nguk, her a mhel to arhe tmia vle te, ther mi ngatkal mang nguk tok arhe.”\nlSamaria Ngat Lo Ngatkal Mang E Yesus\n51 Ta konner a kolkha to E Nut karo rhek kmel mit orom e Yesus, en kam yor he kta khop kam grap oguon ma volkha, to e Yesus tkael ka pat lserppak kam lapsa kngae mYerusalem. 52 To thera meng kalngunes akuruk kam ktar ngok mnam a rengmat tang mnam a mhe to e Samaria kam ring a ngaekam tang ekam. 53 Vanangko o mia ruk ko tok ngat lo ngatkal ekam e, ko ta re kam ktua lapsam mar gi he kngae mYerusalem. ▼\n▼ lSamaria ngam kael imuo ngang lYuda ekam ko ngma mo maen o rhek mang ani vul to ta vle la totur ko pum E Nut kalo keik, a vul to e Saion to ko mYerusalem ko mYudea, i o, a vul to e Gerasim to ko mSamaria.\n54 To e Yems kre Yoanes nginalo ngaela nginta prik kim o rhek ruk endruk, to ngint hera mnganang e Yesus te, “Ngoldaip, ngia tting vanie, he ngor en a re ngang E Nut mang a paei tang kun kuon ma volkha ▼\n▼ O hor akuruk tennik ngat el o rhek ri kat te, “Enang ko e Elaisia teharom tok kat.”\nhe En na ngampaei pum a rengmat to endo he ho gi kaem kraom tgus hak kam rum kim o mia tgus.” 55 Vanangko e Yesus thortgi ngok kmar he ka kner min mang a keknen to kam vrek kiin. [“Nok met lua mmok mang E Nunu A Totur kakro keknen gi, ko A Mhel To Nkong Man Ma Volkha to dok tlo pis kam rum kim o mia e. Ho mi kut nop hak! Ta kle kpis kam kle va klol ngaro kerkeknen patgiang ngaiting ha.”] 56 Ta kner min tok knop, to ngat her kle kngae ngok mnam a rengmat langto yok.\n57 Ko ekam a ngaelaut ko ngat kaikkiem kngae mYerusalem vop, e Yesus ta reng a mhel langto te, “Ngiak kaikkiem dok na.”\nVa a mhel to endo tkoripang te, “Ngor kaikkiem yin ngok mnam oni mhetor tgus ruk ngiak ngae mnam mar.”\nVa e Yesus tkoripang te, “O-o, yi her ketoptop kmikkiem dok he, ko si o pendol ngartaro nhotor ruk kmonit mnam mar, va o iningol ruk kuon kia gan, mar ngartaro ngainirik kat, vanang A Mhel To Nkong Man Ma Volkha, nop ke vur ngaekam tang ngang, en kam vur konget ka sai e.”\nKam ngae, to e Yesus ta reng a mhel langto vat te, “Ngiak kaikkiem dok.”\nVa a mhel to endo ta le khavae te, “Yu! Vanangko ngiaka ktar na gi vur korim dok he E Titou na yor he ko eguyang na, to endo yek ngua le kaikkiem yin.”\n60 Va e Yesus, tkokheng te, “Nove! O mia ruk ngara yor he koknaik lua kol a ktalhok to kam plong vle ko kim E Nut ngnik ngnik, ngiaka mnang ngar kam mrua kaeguyang ngaro mur yoror mruo. Vanang yin ngiak ngae he khivuo kam havaeng o mia mang E Nut ka tavgo to nera komor o mia tgus.”\n61 Ge a mhel langto kat thavaeng e Yesus tok kat te, “Kolaip ngor mi kaikkiem in kat, vanangko ngiaka ktar na gi vur orim dok, he nguak kaeknik ngok kim kua valngan mruo he kunngir kim mar.”\n62 Thavae tok, va e Yesus ta kokheng kat te, “O-o, ani mhel to telha pum ka loot kam hegem a mmie kam ngam a ror, nang kle gi kta nho knaek kam vokom o gi vrong tgol akuruk yok, va a mhel to endo tlo kais kam smia kpom ka loot e. Ii, ta vle ngang nguk gi enang tok kat arhe ko a mhel to tre kam vaik ku meorom E Nut ka tavgo, nang kle gi kta nho knaek mang o gi vrong tgol akuruk yok kat, va en ner lo kais kam smia kpom E Nut tok kat e.”


Elab — is a village in the state of Ngaraard, north of the villages of Ngebuked and Ulimang. It is the home to Ngaraard s only private Christian (Protestant) high school, Bethania Girl s High School in Ngesang, a small portion of Elab village. In… … Wikipedia\nelaboratory — elab·o·ra·to·ry … English syllables\nelaborate — elab·o·rate i lab ə .rāt vt, rat·ed; rat·ing of a living organism to alter the chemical makeup of (as a foodstuff) to one more suited to bodily needs (as of assimilation or excretion) esp to build up (complex organic compounds) from simple… … Medical dictionary\nelaborate — elab·o·rate … English syllables\nelaborately — elab·o·rate·ly … English syllables\nelaborateness — elab·o·rate·ness … English syllables\nelaborater — elab·o·rat·er … English syllables\nelaboration — elab·o·ra·tion … English syllables\nelaborative — elab·o·ra·tive … English syllables\nelaboratively — elab·o·ra·tive·ly … English syllables


bechachau , v.s.redup. empty.\nbechachau a diak a ngera er a chelsel, bechachau el ollumel, bechachau el chidib, bechachongel\nchachau v.s.redup. (nuts) stunted/empty.\nchachau a diak a techel, chachau el lius; chachau el buuch, chachongel.\nbechachau a bdelul expr. stupid; empty-headed.\nA bechachau el deromukang a klou a oto er ngii.\n> An empty drum makes a large noise (i.e., those who talk a lot really have little to say).\nAika el bechachau el blil a bata binats el butiliang a chomngatech me ng sebeched lousbech el kob.\n> The empty peanut butter jars can be washed and used as drinking glasses.\nbedul , n. head; leader.\nbedul a bdelul; bdelul a chad, bingsbedul, bdelul a beluu; bedul er a omoachel\nbdelul n.poss.3s bdelul a bedul er ngii; bdelul a chad bdelul a beluu, bdelul a cheldebechel; bdelulachang.\nbdelul a chang\n/bdelulachang expr. end of jetty; landing pier.\nbdelulachang a olekerodel, omekuul er a mlai, bilas; kerodel.\nbdelul a cheldebechel expr. group leader.\nbdelul a omerael expr. tour leader.\nbtil a bedul expr. back of head.\nmekngit a bdelul expr. stupid.\ntedobech a bdelul expr. crazy.\nA dachelbai el chad er a chei a milurech a bdelul a lluich el ngikel.\n> The skillful fisherman speared 20 fish in the head.\nA skuul a dechor el bedul a M-Dock.\n> The school faces in the direction of M-Dock.\nA bdeluk a merengelang.\n> I'm getting a headache.\nNg kmal meringel a sils e ng ngar er a sers el di blechetoel a bdelul.\n> The sun is shining so hard and she's at the farm with nothing on her head.\nMe ksengdii a bdelum.\n> Let me comb your hair.\nNg meredem er oiaol bedul ngii.\n> Attaching the drain spout to oneself.\nPertains to favoritism, the adjustment of the flow of favors from the leader to one-self. It is considered unsporting and in poor taste to seek favoritism through undue support of a leader in direct anticipation of favors.\nA bdelul okdemelem a cheloit er a Emerert.\n> Your mother's brother's head is discarded at Emerert.\nIn head-hunting days villages on the same side-haven as Koror, or otherwise allied, would visit Koror last with heads taken in raids or ambush after visiting several allied villages for dances and money collections marking a successful hunt. By and large, the purpose of head-hunting was economic, with money paid the men of the successful raiding club at each allied village where the heads would be displayed. The collection went to the coffer of their village chief. By the time the warriors reached Koror, then, the heads would often be quite odorous and unpleasant (economically useless). So they would be discarded at a place called Emerert in Koror. From the standpoint of any male ego the mother's brother (okdemaol; okdemelem: your mother's brother) is always significant, since one such individual usually acts as guardian and financial advisor for the younger clan member. The idiom, then, is used by the people of Koror to insult persons of other, generally hostile, villages.\nMretechii a bdelum.\n> Touch your head.\nNg rirebet er a laidang le lobeu a bdelul.\n> He or she fell off a ladder and cracked his or her head.\nA Yigo a ngar er a mo bedul a diluches.\n> Yigo is located on the north side of the island.\nAkoi! Tia el klechad ng mo bedul ker.\n> Ah! Where this life going.\nA euid el klok e ak oubail e songdii a bdeluk.\n> At 7:00 a.m. I dress and comb my hair.\nbingsbedul , n. headache.\nbingsbedul a meringel, rekdel a bedul, bdelul, ng diak a ngodech el omings ng di bedul e merekong, ng sebechelel rekdel a uldasu.\nomings n. headache.\nomings a bingsbedul; ringel er a bedul, ringelel a uldasu; diak a ngodech el omings er a chad, ng di bedul a omings, bengsel.\nomings a bdelul expr. have a light but continuous headache.\n/uploads/pics/3325.jpg, n. papaya tree (including fruit).\nbobai a chebingel, ta er a bedengel a dellomel el kall a rdechel, bobongel.\nbobai v.s. dull; slow-witted.\nbobai a bdelul expr. dull; slow-witted.\nNg mo kolii a bobai.\n> He is going to eat up a particular papaya/some papaya/the papaya.\nNg ua ngara teliudelel a bobai?\n> How has the papaya been cut?\nNg mo menga a bobai.\n> He will be eating some papaya/some papayas/the papayas.\nNg mo kmang a bobai.\n> He is going to eat up some/the papayas.\nNg mo menga er a bobai.\n> He will be eating the papaya/a particular papaya.\nNg soak el menga a bobai.\n> I would like to eat papaya\nchebecheb , v.s. lying face down; placed upside down; bent over.\nchebecheb a terrob; diak el dengarech, chemau eou, mechebechebii, mechebecheb, ochebechebel\nchebecheb a bdelul expr. (head) bowed.\nchebecheb a btil expr. woman with hard-to-reach vagina.\nchebecheb el redil expr. woman with hard-to-reach vagina.\nA debar a mlo chebecheb e odbechii tia el ulebangel er ngais el mo bedul a Templeton.\n> The duck bent down and pushed the unhatched egg towards Templeton.\nlechet , n. bandage; something tied around.\nlechet a besebes el melechet; merenged, mesaur, lochetii, lmechet a telechull.\nlechetel a bdelul expr. bandanna; scarf.\nlechetel a chui expr. hair tie.\nmellomes , v.s. light; smart; intelligent.\nmellomes a cheos; diak le klebesei; llomes, llemesel a olbidel.\nmellemesang v.s.inch. is getting light.\nmellemesang a mocha mellomes; tutungang.\nmellomes a bdelul expr. smart; diligent.\nmellomes a rengul expr. smart; diligent.\nNg dirk mellomes e ng sokol el mo bad.\n> It is still light out but he feels like going to sleep.\nE le a rechad a diak lsal mellomes a rengrir el ua a recharm.\n> Because humans aren't as smart as animals.\nNg ko el techa a mellomes a rengul el sebechel el mechur a eabed, e okellakl me ng ruebet a chull?\n> Who is wise enough to count the clouds and tilt them over to pour out the rain?\nA rengalek er chelecha el taem aleko te kmal mellomes.\n> Kids these days think they are so smart.\nKa bong er a chesmel me desang e kom kmal mellomes.\n> Do as you say, so everyone can see you are smart as you talk.\nNg locha bai kirel el lmuut el mo er ngii a bul er a beluu e meruul a skoki el di me soiseb se el mellomes el ua ngar e mong.\n> I think there should be a curfew on land and have flights only come in during the day like before.\nmeoud , v.s. late.\nmeoud a eoud; diak le mereched; eudel a omerael; meudang.\nmemeoud v.s.redup. rather late.\nmeudang v.s.inch. is getting late.\nmeudang a mla mo meoud; kles a meudang; eudel.\nmeoud a bdelul expr. ingenuous; slow-witted.\nAk mo telkib el meoud el me remei er a klukuk. Ng kmal betok a urerek.\n> I'm going to be a little late tomorrow. I have a lot of work.\nKmal meoud a John e a bechil a ko er a belsiochel el cherabrukl el mengiil er ngii.\n> John is taking too long and his wife is "like a decorated lobster" waiting for him.\nNg kileed e a kusebek a rengrir e le ak mlo meoud.\n> I was close to worrying everyone as I was a little late.\nJohn, mousubes e ak mla touchakl er a blil a Ngerkumer me ak mo telkib el meoud.\n> John, forgive me, I made a stop at Ngerkumer's and may be a run a little late.\nMe kurael, e ak mo el mo meoud.\n> I have to go or I'll be late.\nmereched , v.s. early; fast.\nmereched a diak le meoud; mekekeam, meklekilt, orechedii a blai; oreched a urreor, rechedel.\nmerechereched v.s.redup. very fast; advancing; progressing.\nmereched a bdelul expr. shrewd; foxy; quick-witted; alert; fast-thinking.\nmereched a chimal expr. have sticky fingers; fast in stealing things.\nA bilas a mereched el mei.\n> The boat is coming early.\nNg kmal kirem el mereched el mo mesa a toktang.\n> You should see a doctor as soon as possible.\nKe di mo mereched el obes aike el lebla bo modengei.\n> You will soon neglect what you already know.\nng milekoi a debar el kmal mereched a ngerel.\n> said the duck, who was quite a gossip.\nKau mera el mereched el ngmasech a rengum.\n> You get irritable so quickly.\nKmal di soad a mereched e beot el sisebel a udoud. Ng diak domdasu er a ngar er a medad el taem.\n> We like it quick and easy money making schemes without thinking for the future.\nNg kmal mereched a rebsel a sils er a chelechang.\n> The setting of the sun is very quick today.\nmerechorech , n. thief.\nmerecherechel n.poss.3s merecherechel a merechorech a udoud me a klalo; recherchel.\nmerecherechel a bail expr. inside pocket.\nmerecherechel a bdelul expr. bald spot.\nNg mle klou er a rengrir a oltoir er a merechorech.\n> They were determined to chase the robbers.\nmilkolk , v.s. dark; stupid.\nmilkolk a sirukel; diak le mellomes; klebesei a milkolk; ilkelkel.\nmilkelkang v.s.inch. is getting dark.\nmilkelkang a mocha milkolk; klebesei; merema ilkolk; ilkelkel.\nmilkolk a bdelul expr. (person is) stupid.\nmilkolk a rengul expr. (person is) stupid.\nNg ko er a osechel a mengur el di ngar er a milkolk el mo er a milkolk.\n> It's like coconut juice that goes from the dark (of the inside of coconut) to the dark (of the inside of the drinker's mouth). - i.e. It's a matter kept secret or something whose source and use are unknown.\nKau, ng kmal milkolk a bdelum?\n> Are you stupid or something?\nNg kora osechel a mengur, el di ngar er a milkolk el mo er a milkolk.\n> Like coconut water, passing from darkness to darkness.\nWater, drunk from a coconut, passes from the dark of the nut to the dark of the mouth. Some discussions, such as those of village leaders, are secretively passed from mouth to mouth without public discussion.\nomekord , v.t. complete final stage of; perfect; improve or change appearance of; make nice; decorate; embellish; change (one's) behavior or attitude.\nomekord a mekord e remuul el klebokel e ungil, blekord a cheldechedechal, omekord er a dilukai.\nombebekord v.t.redup. ombebekord a mekokil el omekord a cheldechedechal; blekord.\nulekord v.r.s. completed; perfected.\nulekord a blekord; ungil a rrellel; itabori a ulekord.\nomekord er a bdelul expr. style one's hair; make one's hair look nice.\nomekord er a medal expr. present a flirtatious, affected expression.\nomekord er cheldechedechal expr. embellish one's speech; talk in a fancy style.\nA siasing a milchesbereber el omekord er a rum.\n> The picture was painted to decorate the room.\nremiid , v.i. get lost; wander off; leave; go astray.\nremiid a mla mo dibus; riiedang, merael mo cheroid, mla remiid a udoud, oridii, oriid, rureulngau.\nriedang v.i.inch. is just leaving.\nriedang a mla remiid; dibus.\nriedung v.i.pred. is just about to leave.\nriedung a merolung; kmeed el remiid.\nremiid a bdelul expr. lose one's mind.\nse el ririid el sandei expr. the week before last.\ntia el ririid el sandei expr. last week.\nTirka el chad el mle er a mur a mla kaiririid.\n> The people who came to the feast are now all gone.\nAika el olsengek a di mla kaiririid.\n> My knives have gone missing.\n, v.s. good; nice; satisfactory; advantageous.\nungil a meringelechad, ungil el ues; beruadel a ungil omerellel; klebokel; diak le mekngit; ungial.\nungiang v.s.inch. is becoming good; improving.\nungiang a mla mo ungil besul; cheldecheduch a ungiang.\nmo ungil el smecher expr. get better (from illness).\nungia el tutau expr. early morning shortly after dawn.\nungil a bdelul expr. smart.\nungil a eanged expr. weather is good.\nungil a rengul expr. happy; glad; kind.\nungil el chodochosong expr. good afternoon.\nungil el kebesengei expr. good evening.\nungil er a rengul expr. fine or all right with.\nNg kmal ungil a tekingem.\n> You're very kind or helpful.\nNg diak lsal ungil.\n> It's not so good.\nTe mle ungil a rengrir er a chelsel a ta el sikang.\n> They were happy in an hour.\nNg sebechek el mesang a ngalek e le ng mle ungil a blekerdelel er tia el mlo merek el taem.\n> I can see the child because he behaved well last time.\nA eanged a ungia me dorael.\n> The weather's improving, so let's go.\nUngil a eanged.\n> The heavens are good.\nGenerally this phrase applies to "good weather," but a second meaning is good humor or a good mood\nA ungil el merreder a ua chull el melemedem er a daob.\n> A good leader, like rain, stills the ocean.\nRain falling during an ocean squall often seems to wipe away the winds and still the ocean. A good leader should be able to dispel the problems facing his people. He can calm down disputes and settle problems easily.\nA mekngit el tekoi a dub, e a ungil el tekoi a ollak.\n> Bad words are a curse, good words are a blessing.\nWords of insult or scolding are destructive (like dynamite), while kind words will make you liked (like a love charm).\nNg kmal ungil a renguk mlo sebechek el remuul a urerek.\n> I'm so happy I finished my work.\nngdi ungil a kumekedong er kau er a tara taem\nAike el cheluel a ngikel a ungil el koeas.\n> The fish scales are good fertilizer.\nAike el cheldil el iaus a kmal ungil el cheltuul.\n> The yellow striped sweet lips we caught are good smoked.\nOchoi, ng di ungil.\n> Yes, it's correct.\nINSERT INTO log_bots (page,ip,agent,user,proxy) VALUES ('index.php: pe -> bdelul (1)','3.236.50.79','CCBot/2.0 (https://commoncrawl.org/faq/)','','')


chelebingel , v.r.s. (fruit) picked or plucked.\nchelebingel a nglai; mla mechib, chibngii, chuib a buuch, mengib, chebngel\ntibechall , v.a.s. is to be touched lightly.\ntibechall a kirel el metboech; tibechii a sechelil; tiboech; melboech er ngii; tibechel.